10.6.2.2 Richtlijn 93/13/EEG

Een forumkeuze dient in sommige gevallen op grond van het EG recht ook om andere redenen ambtshalve te worden beoordeeld. Het Hof van Justitie1 heeft in het arrest Océano Grupo Editorial/Murciano Quintero — gelet op de omstandigheden van het geval — een verplichting tot ambtshalve toetsing van een forumkeuze aangenomen, indien de forumkeuze wordt beheerst door Richtlijn 93/13/EEG.2 De EEX-V°, het Verdrag zijn niet altijd tegelijkertijd met Richtlijn 93/13/EEG van toepassing, met name indien de overeenkomst waarin de forumkeuze voorkomt geen consumentenovereenkomst is in de zin van art. 15 EEX-V°/13 Verdrag. Art. 2 lid 1 onder a Haags Forumkeuzeverdrag sluit forumkeuze in een consumentenovereenkomst zelfs geheel van het toepassingsbereik uit, zodat dit verdrag in beginsel niet kan samenlopen met Richtlijn 93/13/EEG.3 Is de overeenkomst onderworpen aan zowel het bepaalde in Afdeling 4 EEX-V°/Nerdrag als Richtlijn 93/13/EEG, dan zal Richtlijn 93/13/EEG de rechtsgeldigheid van de forumkeuze bepalen, terwijl Afdeling 4 de toelaatbaarheid van de forumkeuze beheerst.4

Een forumkeuze waarbij de verkoper5 zijn woonplaats heeft aangewezen, is volgens het Hof van Justitie een 'oneerlijk beding' waaraan de consument niet is gebonden.6 Deze forumkeuze strekt immers louter ten voordele van de verkoper en houdt geen tegenprestatie in voor de consument.7 Het Hof van Justitie lijkt dezelfde mening te zijn toegedaan voor een arbitraal beding.8 Mijns inziens heeft het Hof van Justitie geen ruimte gelaten voor de nationale rechter om in dit geval nog te toetsen aan de open norm van art. 4 Richtlijn 93/13/EEG, omdat het Hof van Justitie in algemene bewoordingen de forumkeuze niet bindend acht. Daardoor wordt - aldus het Hof van Justitie - ongeacht de aard van de overeenkomst afbreuk gedaan aan de doeltreffendheid van de rechterlijke bescherming van de rechten die Richtlijn 93/13/ EEG aan de consument toekent. Een noodzakelijk sluitstuk van de bescherming van de consument is de ambtshalve toetsing van een forumkeuze (of een arbitraal beding).9 De consument dient namelijk ook tegen oneerlijke bedingen te worden beschermd, indien hij - onwetend van de bescherming door Richtlijn 93/13/EEG zich niet op deze richtlijn of de implementatie daarvan in het nationale recht heeft beroepen.10 Forumkeuze ontsnapt - anders mogelijk dan andere verstorende clausules ten nadele van de consument - niet aan de ambtshalve toetsing, omdat de lijst bij Richtlijn 93/13/EEG slechts indicatief is.11 Het Hof van Justitie heeft namelijk een forumkeuze die de rechter van de woonplaats van de verkoper aanwijst in algemene bewoordingen als oneerlijk aangemerkt ongeacht de omstandigheden van het geval. Gezien de algemene bewoordingen van het arrest en de strekking van de bescherming door Richtlijn 93/13/EEG, lijken alle forumkeuzen die afwijken van de bevoegdheid van de rechter van de woonplaats van de consument oneerlijk. Mijns inziens zal de ruimte voor de rechter bij de beoordeling van forumkeuzen die een andere inhoud hebben dan in het arrest Océano Grupo Editorial/Murciano Quintero - en bijv. de rechter van de staat van de woonplaats van de consument aanwijzen daarom zeer beperkt of zelfs afwezig zijn om op basis van de omstandigheden van het geval te oordelen dat de forumkeuze niet oneerlijk is.12 In consumentenovereenkomsten die vallen binnen het toepassingsbereik van Richtlijn 93/13/EEG is het gerecht derhalve verplicht ambtshalve de forumkeuze te toetsen op grond van Richtlijn 93/13/ EEG zoals voor het eerst uitgelegd in het arrest Océano Grupo Editorial/Murciano Quintero.13 Deze verplichting tot ambtshalve toetsing bestaat ongeacht de gronden waarop de verweerder de forumkeuze betwist, omdat het risico bestaat dat de consument zijn rechten niet kent of moeilijkheden heeft deze rechten uit te oefenen.14Ik meen dat het Hof van Justitie hiermee tot uitdrukking brengt dat de nationale rechter de forumkeuze ook toetst indien hierover geen verschil bestaat. In zoverre lijkt het Hof van Justitie de nationale rechter aan te zetten om zonodig buiten de rechtsstrijd te treden en niet lijdelijk te zijn.15