Introductie

In HR 24 juni 1953, BNB 1953/189, is het uitgangspunt neergelegd dat fouten, welke in het verleden bij het opmaken van balansen zijn gemaakt, in beginsel behoren te worden verbeterd1. Naar mijn mening brengt dit uitgangspunt ten aanzien van de onjuist gewaardeerde voorraad goederen mee, dat het onjuiste waarderingsstelsel niet mag worden gecontinueerd en moet worden vervangen door een waarderingsstelsel dat wel in overeenstemming met goed koopmansgebruik is. Goed koopmansgebruik doorbreekt daarmee de door de belastingplichtige gevolgde (onjuiste) bestendige gedragslijn. Scheltens (AWR, blz. 462) merkt hierover op:

Het is overigens vaste jurisprudentie2 dat de omstandigheid, dat de belastingplichtige gedurende een aantal jaren een onjuist stelsel van winstberekening heeft gevolgd zonder dat de inspecteur daartegen bezwaar heeft gemaakt, de belastingplichtige er geen aanspraak op geeft dit stelsel te mogen blijven volgen. Zelfs niet, zoals zich voordeed in HR 7 december 1966, BNB 1967/37, indien het stelsel met goedkeuring van de inspecteur werd gevoerd.

Bij de waardering van de voorraad goederen in de jaren na 1998 moet derhalve worden uitgegaan van een juist waarderingsstelsel. Indien wordt aangenomen dat zich in 1999 geen transacties hebben voorgedaan, dient de voorraad goederen in de eindbalans van 1999 volgens het juiste waarderingsstelsel te worden opgenomen voor f 25 000. Vervolgens moet de voorraad goederen worden gewaardeerd in de beginbalans van 1999. Op grond van het beginsel der balanscontinuïteit dient de (waardering van de voorraad goederen in de) beginbalans van 1999 gelijk te zijn aan (de waardering van de voorraad goederen in de) eindbalans van 1998. De waardering van de voorraad goederen in die eindbalans moet worden overgenomen in de beginbalans van 1999, omdat anders een deel van de winst tussen wal en schip zou kunnen vallen3. Daarentegen gebiedt het jaarwinstbeginsel dat wordt uitgegaan van een gecorrigeerde beginbalans voor 1999, omdat slechts dan wordt voorkomen dat de winst van 1999 door de onjuistheid wordt beïnvloed en als gevolg daarvan tot een onjuist bedrag zou worden berekend4. Verbetering van de onjuiste waardering zou inhouden dat ook in de beginbalans van 1999 wordt uitgegaan van een waardering tegen f 25 000. Weliswaar is dan voor 1999 een juiste waardering toegepast en wordt de winst voor 1999 juist berekend5, maar een deel van de totaalwinst, ten bedrage van f 15 000, wordt definitief aan de belastingheffing onttrokken6. Hofstra (NV juni 1953) verwoordt deze situatie aldus:

In de paragrafen 4.2.2.1 t/m 4.2.2.3 wordt aan de hand van jurisprudentie onderzocht aan welk beginsel, het beginsel der balanscontinuïteit of het jaarwinstbeginsel, de Hoge Raad in de hiervóór geschetste conflictsituatie voorrang geeft. In paragraaf 4.2.2.4 wordt de uitkomst van dat onderzoek toegepast op de beginbalans van 1999.