De bevrijdende verjaring (R&P nr. 162) 2008/12.2.2.1:12.2.2.1 Duitsland

De bevrijdende verjaring (R&P nr. 162) 2008/12.2.2.1

12.2.2.1 Duitsland

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

Hiervoor werd het eerste lid van § 199 BGB, waarin de subjectieve termijn is verwoord, geciteerd!1 De objectieve termijnen — het zijn er meerdere — staan in de leden 2 tot en met 4:

"§ 199 BGB

(2) Schadensersatzansprüche, die auf Verletzung des lebens, des Körpers, der Gesundheit oder der Freiheit beruhen, verjähren ohne Rücksicht auf ihre Entstehung und die Kenntnis oder grob fahrlässige Unkenntniss in 30 Jahren von der Begehung der Handlung, der Pflichtverletzung oder dem sonstigen, den Schaden auslösenden Ereignis an.

(3) Sonstige Schadensersatzanspüche verjähren

1.

ohne Rücksicht auf die kenntnis oder grob fahrlässige Unkenntnis in zehn Jahren von ihrer Enstehung an und

2.

ohne Rücksicht auf ihre Entstehung und die Kenntnis oder grob fahrlässige Unkenntnis in 30 jahren von der Begehung der Handlung, der Pflichtverletzung oder dem sonstigen, den Schaden auslösende Ereignis an.

Maβgeblich ist die früher endende Frist.

(4) Andere AnsprÜiche als Schadensersatzansprüche verjären ohne Rücksicht auf die kenntnis oder grob fahrlässige Unkenntnis in zehn Jahren von ihrer Enstehung an."

Drie categorieën vorderingen dus, met elk een eigen objectieve termijn. Kort samengevat:

-

schadevergoedingsvorderingen wegens aantasting van het leven, het lichaam, de gezondheid of de vrijheid verjaren dertig jaar na de schadeveroorzakende gebeurtenis;

-

andersoortige schadevergoedingsvorderingen verjaren:

-

tien jaar na hun ontstaan, of

-

dertig jaar na de schadeveroorzakende gebeurtenis,

waarbij de eerst eindigende termijn maatgevend is;

niet-schadevergoedingsvorderingen verjaren tien jaar na hun ontstaan.

Het is mij op dit moment nog niet te doen om het door de Duitse wetgever gekozen onderscheid in typen vorderingen en termijnen. Waar het hier om gaat is eenvoudig te laten zien dat er zowel voor schadevergoedingsvorderingen als voor niet-schadevergoedingsvorderingen inderdaad een objectieve termijn is: de betreffende termijnen doen de vordering verj aren, ook als de crediteur de voor het instellen van de vordering vereiste kennis niet had — immers, "ohne Rücksicht auf die kenntnis oder grob fahrlässige Unkenntnis" — en hij dus niet in staat was zijn vordering in te stellen. De Duitsers spreken in dit verband van Höchstfristen.2

Wij zagen eerder dat in de Nederlandse doctrine vrij principieel wordt betoogd dat een vordering niet moet kunnen verjaren voordat zij geldend gemaakt kon worden. De Duitsers hebben daar kennelijk minder moeite mee. Zie het volgende citaat uit de Begründung van het nieuwe Duitse verjaringsrecht:

"Was die Interessen des Gläubigers anbelangt, war es das Ziel zu gewährleisten, dass ihm eine füre Chance eröffnet wird, seinen Anspruch geltend zu machen. Das bedeutet, dass ihm grundsätzlich hinreichend Gelegenheit gegeben werden muss, das Bestehen seiner Forderung zu erkennen, ihre Berechtigung zu prüfen, Beweismittel zusammenzutragen und die gerichtliche Durchsetzung der Forderung ins Werk zu setzen. Dieser Grundsatz kann nicht ausnahmslos durchgehalten werden. Es gibt Fallgestaltungen, in denen der Gläubiger die Verjährung seiner Forderung selbst dann hinnehmen muss, wenn er vor Ablauf der Verjährungsfrist nicht wusste, ja nicht einmal wissen konnte, dass ihm ein Anspruch zusteht."3

Het ware denkbaar dat de Duitse wetgever deze implicatie op zichzelf onwenselijk achtte, maar onvermijdelijk vanuit de gedachte dat een regel zelden alle gevallen bevredigend regelt. Zo lijkt het echter niet te zijn; elders in de Begründung wordt de verjaring van een vordering die men nog niet heeft kunnen instellen nadrukkelijk aanvaard om te voorkomen dat die vordering nooit zou verjaren:

"Bei einem Fehler des Notars bei der Testamentsgestaltung, der erst mit Eintreten des Erbfalls zu einem Schaden führt, können zwischen der Pflichtverletzung und der Fälligkeit ohne weiteres mehr als 30 Jahre liegen. Auch ein Verkehrsunfall vermag nach mehr als 30 Jahren z. B. einen Körperschaden zu verursachen, der nicht vorhersehbar war und damit noch nicht verjährt wäre. Um dies zu vermeiden, lässt auch der bisherige § 852 Abs. 1 die 30-jährige absolute Verjährungsfrist nicht mit der Entstehung des Schadens beginnen, sondern schon mit der Begehung der Handlung, d.h. mit der Setzung der Schadensursache. (...) Dem folgt Absatz 3."4

Met andere woorden: het kan zijn dat men pas na meer dan dertig jaar in staat raakt de vordering uit te oefenen; dat zou betekenen dat de vordering na die termijn nog niet verjaard zou zijn, dus moet er een termijn komen die de vordering tóch doet verj aren.

Een met Nederland en, zoals nog zal blijken, ook met Engeland vergelijkbare ontwikkeling, inhoudende dat men vraagtekens is gaan zetten bij het schuldeloze verlies van recht dat de objectieve termijn bewerkstelligt, heeft zich in Duitsland niet voorgedaan.5 Naar de reden hiervoor kunnen wij slechts gissen. Men heeft de op zichzelf aannemelijke gedachte 'dat het ooit afgelopen moet zijn' zonder nadere kritische beschouwing ongeclausuleerd aanvaard, net zoals overigens aanvankelijk de nieuw BW-wetgever. Bij die snelle aanvaarding speelt wellicht een rol dat twijfel niet vanuit de rechtspraktijk werd gevoed; gevallen die het dilemma werkelijk op scherp stelden, zoals bij ons en in Engeland de asbestzaken, deden zich misschien onvoldoende voor. Het is gemakkelijker in abstracte de temporele eindigheid van rechten te aanvaarden dan grote getallen doodzieke asbestslachtoffers te moeten zeggen dat hun vordering verjaard is, nog voordat hun ziekte aan de dag trad.

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.