HvJ EU, 26-10-2021, nr. C-428/21 PPU, nr. C-429/21 PPU

De overwegingen 5, 6, 10 en 12 van kaderbesluit 2002/584 luiden als volgt:

Artikel 1 (‘Verplichting tot tenuitvoerlegging van het [EAB]’) van dit kaderbesluit bepaalt het volgende:

De artikelen 3 tot en met 4 bis van het kaderbesluit voorzien in gronden tot verplichte of facultatieve weigering van de tenuitvoerlegging van het EAB door de uitvoerende rechterlijke autoriteit.

Hoofdstuk 2 van dat kaderbesluit heeft als opschrift ‘Overleveringsprocedure’ en omvat de artikelen 9 tot en met 25.

Artikel 11 (‘Rechten van de gezochte persoon’) van kaderbesluit 2002/584 luidt als volgt:

Artikel 13 (‘Instemming met overlevering’) van dit kaderbesluit bepaalt het volgende:

Artikel 14 (‘Horen van de gezochte persoon’) van dat kaderbesluit luidt als volgt:

Artikel 15 (‘Beslissing over de overlevering’) van dat kaderbesluit bepaalt:

Artikel 18 (‘Situatie in afwachting van de beslissing’) van kaderbesluit 2002/584 bepaalt het volgende:

Artikel 19 (‘Horen van de persoon in afwachting van de beslissing’) van dit kaderbesluit bepaalt in de leden 1 en 2:

Hoofdstuk 3 van hetzelfde kaderbesluit heeft als opschrift ‘Gevolgen van de overlevering’ en omvat de artikelen 26 tot en met 30.

Artikel 27 (‘Eventuele vervolging wegens andere strafbare feiten’) van dat kaderbesluit luidt als volgt:

Artikel 28 (‘Verdere overlevering of uitlevering’) van kaderbesluit 2002/584 bepaalt:

Kaderbesluit 2002/584 is in Nederlands recht omgezet bij de Overleveringswet van 29 april 20044..

Artikel 14 van de Overleveringswet is opgenomen in hoofdstuk II (‘Overlevering door Nederland’), afdeling 1 (‘Voorwaarden voor overlevering’), en geeft in de leden 1 en 3 uitvoering aan artikel 27, leden 2 tot en met 4, van kaderbesluit 2002/584. Daarin staat het volgende te lezen:

Artikel 25, leden 1 en 3, van de Overleveringswet is opgenomen in hoofdstuk II, afdeling 2 (‘Procedure voor overlevering’), § C (‘Beslissing over de overlevering’), en luidt als volgt:

Op 13 april 2021 heeft de Fővárosi Törvényszék (rechter voor de agglomeratie Boedapest, Hongarije) met betrekking tot HM, een Nigeriaans onderdaan die in het kader van de tenuitvoerlegging van een EAB op 25 mei 2020 aan de Hongaarse autoriteiten was overgeleverd en in Hongarije is gedetineerd, de Nederlandse autoriteiten verzocht om toestemming voor uitbreiding van de strafbare feiten in de zin van artikel 27, lid 3, onder g), en lid 4, van kaderbesluit 2002/584. Dit verzoek beoogde de vervolging van HM wegens een ander strafbaar feit dat hij vóór zijn overlevering zou hebben begaan dan het feit dat de reden voor het EAB was geweest.

Tijdens zijn verhoor heeft HM verklaard dat hij geen afstand wenste te doen van de bescherming van het specialiteitsbeginsel als bedoeld in artikel 27, lid 3, onder f), van dit kaderbesluit.

In die omstandigheden heeft de rechtbank Amsterdam, waarbij het verzoek om toestemming voor uitbreiding van de strafbare feiten is ingediend, na te hebben erkend dat HM het recht toestond om te worden gehoord met betrekking tot de toestemming voor de uitbreiding van de strafbare feiten, besloten om de behandeling van de zaak te schorsen en het Hof de volgende prejudiciële vragen voor te leggen:

Op 3 mei 2021 heeft de eerste substituut-procureur des Konings van het parket van Brussel (België) met betrekking tot TZ, een Nederlands onderdaan die in het kader van de tenuitvoerlegging van een EAB aan de Belgische autoriteiten was overgeleverd en in België is gedetineerd, de Nederlandse autoriteiten verzocht om toestemming voor verdere overlevering in de zin van artikel 28, lid 3, van kaderbesluit 2002/584. Dit verzoek beoogde de overlevering van TZ aan de Duitse autoriteiten met het oog op diens vervolging wegens een ander strafbaar feit dat hij vóór zijn overlevering zou hebben begaan dan het feit dat de reden voor het Belgische EAB was geweest.

In die omstandigheden heeft de rechtbank Amsterdam, waarbij het verzoek om toestemming voor verdere overlevering is ingediend, na te hebben erkend dat TZ het recht toestond om te worden gehoord met betrekking tot diens verdere overlevering, besloten om de behandeling van de zaak te schorsen en het Hof de volgende prejudiciële vragen voor te leggen:

Hoewel artikel 14 van kaderbesluit 2002/584 in het kader van de uitvaardiging van een EAB bepaalt dat indien de aangehouden persoon niet instemt met zijn overlevering, hij het recht heeft door de uitvoerende rechterlijke autoriteit te worden gehoord, zwijgt dit kaderbesluit over het recht van de reeds overgeleverde persoon om te worden gehoord met betrekking tot een verzoek om aanvullende toestemming.

Ik ben evenwel van mening dat dit recht om te worden gehoord met betrekking tot een verzoek om aanvullende toestemming kan worden toegekend aan een overgeleverde persoon op grond van een uitlegging van de relevante bepalingen van kaderbesluit 2002/584, gelezen in het licht van de doelstellingen ervan en tegen de achtergrond van het in artikel 47 van het Handvest verankerde recht op effectieve rechterlijke bescherming.

In de eerste plaats zij eraan herinnerd dat kaderbesluit 2002/584 weliswaar een stelsel van vrij verkeer van beslissingen in strafzaken invoert dat berust op het beginsel van wederzijdse erkenning alsook op een hoge mate van vertrouwen tussen de lidstaten7., maar daarbij de grondrechten eerbiedigt en voldoet aan de beginselen die worden erkend bij artikel 6 VEU en zijn weergegeven in het Handvest8., met name in artikel 47, tweede alinea, ervan.

In dit verband heeft het Hof geoordeeld dat het recht om in elke procedure te worden gehoord — dat integraal deel uitmaakt van de eerbiediging van de rechten van de verdediging als algemeen beginsel van het Unierecht dat is verankerd in artikel 47 van het Handvest — waarborgt dat eenieder in een administratieve procedure naar behoren en daadwerkelijk zijn standpunt kenbaar kan maken voordat enig besluit wordt vastgesteld dat zijn belangen ongunstig kan beïnvloeden.9.

In de tweede plaats zij om te beginnen opgemerkt dat het Hof reeds heeft geoordeeld dat de beslissing om toestemming te verlenen voor uitbreiding van de strafbare feiten moet worden onderscheiden van de beslissing over de tenuitvoerlegging van een EAB en voor de betrokkene andere gevolgen meebrengt dan laatstgenoemde beslissing.10. Mijns inziens geldt hetzelfde voor de beslissing om toestemming te verlenen voor verdere overlevering.

Voorts wordt de aanvullende toestemming overeenkomstig artikel 27, lid 4, en artikel 28, lid 3, onder b) en d), van kaderbesluit 2002/584 verleend indien het strafbaar feit waarvoor zij wordt verzocht op zichzelf de verplichting tot overlevering overeenkomstig de bepalingen van dit kaderbesluit meebrengt, en wordt zij geweigerd op dezelfde gronden tot verplichte of facultatieve weigering van de tenuitvoerlegging als die welke voor het EAB zijn vastgesteld in de artikelen 3 en 4 van het genoemde kaderbesluit.

Tot slot kunnen, zoals de verwijzende rechter opmerkt en anders dan de Hongaarse regering ter terechtzitting heeft betoogd, ook de procedures voor de uitbreiding van de strafbare feiten en voor de verdere overlevering, net als de procedure voor de tenuitvoerlegging van een EAB, de vrijheid van de overgeleverde persoon aantasten, aangezien zij een ander strafbaar feit betreffen dan het feit dat die overlevering heeft gerechtvaardigd en tot een zwaardere veroordeling van de betrokkene kunnen leiden.11.

Derhalve moet mijns inziens een parallel worden getrokken tussen enerzijds het bij een eerste overlevering toegekende recht en anderzijds het in geval van een uitbreiding van de strafbare feiten of een latere overlevering toegepaste recht, en dient de conclusie te luiden dat de noodzaak om de overgeleverde persoon te horen met betrekking tot een verzoek om aanvullende toestemming voortvloeit uit dezelfde vereisten als die welke aan de basis liggen van zijn recht om te worden gehoord met betrekking tot zijn aanvankelijke overlevering.12.

Concluderend ben ik van mening dat artikel 27, lid 3, onder g), en lid 4, en artikel 28, lid 3, van kaderbesluit 2002/584, gelezen in het licht van het in artikel 47 van het Handvest verankerde beginsel van effectieve rechterlijke bescherming, aldus moeten worden uitgelegd dat een overgeleverde persoon moet kunnen worden gehoord met betrekking tot een verzoek om aanvullende toestemming.

Nu dit is verduidelijkt, zij opgemerkt dat de verwijzende rechter met zijn prejudiciële vragen wenst te vernemen in welke lidstaat en op welke wijze een overgeleverde persoon zijn recht om te worden gehoord kan uitoefenen.

De eerste prejudiciële vraag strekt ertoe te vernemen in welke lidstaat een overgeleverde persoon zijn recht om te worden gehoord met betrekking tot een verzoek om aanvullende toestemming moet kunnen uitoefenen.

Na te hebben opgemerkt dat kaderbesluit 2002/584 in dit opzicht geen voorschriften bevat, schuift de verwijzende rechter in zaak C-428/21 PPU in wezen twee hypothesen naar voren. De eerste hypothese bestaat erin dat de overgeleverde persoon zijn recht om te worden gehoord kan uitoefenen in de uitvaardigende lidstaat wanneer de rechterlijke autoriteit van die lidstaat deze persoon hoort over de eventuele afstand van de bescherming van het specialiteitsbeginsel als bedoeld in artikel 27, lid 2, van dit kaderbesluit. Volgens de tweede hypothese kan de genoemde persoon zijn recht om te worden gehoord uitoefenen in de uitvoerende lidstaat, in de procedure voor het verlenen van de toestemming. In dit laatste geval, aldus de verwijzende rechter, zou de uitvoerende rechterlijke autoriteit eenvoudigweg kennis kunnen nemen van een proces-verbaal van verhoor (in de uitvaardigende lidstaat) of zelf een hoorzitting kunnen houden.

Ook in zaak C-429/21 PPU oppert de verwijzende rechter twee hypothesen. De eerste bestaat erin dat de overgeleverde persoon zijn recht om te worden gehoord kan uitoefenen in de uitvaardigende lidstaat, in de procedure voor de tenuitvoerlegging van het tweede EAB. Volgens de tweede hypothese kan deze persoon zijn recht om te worden gehoord uitoefenen in de uitvoerende lidstaat.

Vooraf merk ik op dat de prejudiciële vraag niet louter ertoe strekt te vernemen in welke lidstaat, begrepen als fysieke plaats, de overgeleverde persoon zijn recht om te worden gehoord moet kunnen uitoefenen, maar hoofdzakelijk draait om de vraag ten aanzien van de rechterlijke autoriteit van welke lidstaat de overgeleverde persoon zijn recht om te worden gehoord moet kunnen uitoefenen.13.

In dit verband zij in de eerste plaats eraan herinnerd dat uit de artikelen 3 en 4 van kaderbesluit 2002/584, waarnaar artikel 27, lid 4, en artikel 28, lid 3, onder d), van dit kaderbesluit verwijzen, volgt dat het aan de uitvoerende rechterlijke autoriteit staat om na te gaan of er geen gronden bestaan tot verplichte weigering van de tenuitvoerlegging van het EAB, die ook weigering van aanvullende toestemming zouden meebrengen. Zelfs als er rekening wordt gehouden met het beginsel van wederzijdse erkenning, dan nog is de rechterlijke autoriteit van de uitvaardigende lidstaat niet bevoegd om zich uit te spreken over de gronden tot weigering van aanvullende toestemming. Derhalve rust op de uitvoerende rechterlijke autoriteit de verplichting om de overgeleverde persoon hierover te horen overeenkomstig het nationale recht van de uitvoerende lidstaat.14.

Bijgevolg is het mijns inziens absoluut noodzakelijk dat de uitvoerende rechterlijke autoriteit, in casu de Nederlandse rechterlijke autoriteit, op zijn minst wordt betrokken bij de procedure waarin de overgeleverde persoon zijn recht om te worden gehoord uitoefent wanneer deze procedure plaatsvindt in de uitvaardigende lidstaat, in de zaken C-428/21 PPU en C-429/21 PPU respectievelijk Hongarije en België, en wel op de wijze die zal worden onderzocht in antwoord op de tweede prejudiciële vraag.

In het licht van deze uitlegging, en anders dan de verwijzende rechter heeft geopperd in zijn eerste hypothese, betwijfel ik dat de overgeleverde persoon zonder meer zijn recht om te worden gehoord in de uitvaardigende lidstaat kan uitoefenen wanneer hij door de rechterlijke autoriteit van deze lidstaat wordt gehoord over de eventuele afstand van de bescherming van het specialiteitsbeginsel of wanneer de tweede uitvoerende rechterlijke autoriteit uitspraak doet over de tenuitvoerlegging van het tweede EAB.

Gelet op het feit dat de uitvoerende rechterlijke autoriteit bevoegd blijft voor de procedure voor het verlenen van aanvullende toestemming, die wordt beheerst door het nationale recht van de uitvoerende lidstaat, lijkt het mij namelijk duidelijk dat de uitoefening van het recht van de overgeleverde persoon om te worden gehoord hem in de gelegenheid moet stellen om ten overstaan van deze autoriteit zijn standpunt over de uitbreiding van de strafbare feiten of over zijn verdere overlevering overeenkomstig het nationale recht van de uitvoerende lidstaat kenbaar te maken. Zoals de verwijzende rechter terecht opmerkt, is in zaak C-428/21 PPU de rechterlijke autoriteit van de uitvaardigende lidstaat niet bevoegd om een beslissing te nemen over de uitbreiding van de strafbare feiten en is in zaak C-429/21 PPU de context waarin de tweede uitvoerende rechterlijke autoriteit een beslissing neemt over de tenuitvoerlegging van het tweede EAB niet noodzakelijkerwijs dezelfde als die welke waarin de eerste uitvoerende rechterlijke autoriteit een beslissing neemt over de verdere overlevering.15.

Bovendien staat het feit dat kaderbesluit 2002/584 de overgeleverde persoon in bepaalde gevallen de mogelijkheid biedt om na diens overlevering ten overstaan van de bevoegde rechterlijke autoriteiten van de uitvaardigende lidstaat en overeenkomstig het nationale recht van die staat16. afstand te doen van de bescherming van het specialiteitsbeginsel of in te stemmen met verdere overlevering, mijns inziens niet in de weg aan deze conclusie. Deze mogelijkheid, die een afwijking vormt van de regel dat normaliter ten overstaan van de bevoegde rechterlijke autoriteit van de uitvoerende lidstaat17. afstand wordt gedaan van de bescherming van het specialiteitsbeginsel of ingestemd wordt met overlevering, vindt haar rechtvaardiging namelijk in de aanwezigheid van de betrokken persoon in de uitvaardigende lidstaat en in het feit dat, in die situaties waarin de ‘beslissing’ uitsluitend aan de overgeleverde persoon toekomt, de Uniewetgever ter wille van de efficiëntie heeft toegestaan dat die persoon ten overstaan van de bevoegde autoriteiten van de uitvaardigende lidstaat de rechten kan uitoefenen die hij normaliter zou uitoefenen ten overstaan van de uitvoerende rechterlijke autoriteit.

Wat in de tweede plaats de vaststelling van de plaats betreft waar de overgeleverde persoon moet kunnen worden gehoord, zij vooraf opgemerkt dat het Hof krachtens artikel 267, eerste alinea, VWEU bevoegd is om bij wijze van prejudiciële beslissing een uitspraak te doen over de uitlegging van de Verdragen en over de geldigheid en de uitlegging van de handelingen van de instellingen, de organen of de instanties van de Unie. De toepassing van het Unierecht op concrete gevallen, en a fortiori de toepassing van nationale voorschriften die de lidstaten in het kader van de uitoefening van hun discretionaire bevoegdheid hebben vastgesteld bij de tenuitvoerlegging van het rechtskader van de Unie, is daarentegen in de eerste plaats de taak van de nationale rechters.18. Niettemin staat het aan het Hof om het algemene kader nader af te bakenen en in voorkomend geval aanwijzingen te geven over de verenigbaarheid van bestaande rechtsinstrumenten met het Unierecht.

Dit gezegd zijnde, ben ik van mening dat de praktische regelingen voor de uitoefening door de overgeleverde persoon van zijn recht om te worden gehoord, bij gebreke van desbetreffende voorschriften in kaderbesluit 2002/584 zouden moeten worden neergelegd in een overeenkomst tussen de bevoegde rechterlijke autoriteiten van de uitvoerende lidstaat en de uitvaardigende lidstaat, met eerbiediging van het beginsel van procedurele autonomie, daarbij rekening houdend met het feit dat de uitvoerende rechterlijke autoriteit bevoegd is om een beslissing te nemen over het verzoek om aanvullende toestemming en dat alle regelingen tussen de betrokken rechterlijke autoriteiten de grondrechten van de overgeleverde persoon in acht moeten nemen, waaronder met name het recht op effectieve rechterlijke bescherming.

Kaderbesluit 2002/584 geeft zelf voorbeelden van samenwerking tussen de bevoegde rechterlijke autoriteiten. Zo bepaalt artikel 19, lid 2, van dit kaderbesluit dat de gezochte persoon, in afwachting van een beslissing op een EAB, overeenkomstig het recht van de uitvoerende lidstaat wordt gehoord ‘onder de omstandigheden welke in onderlinge overeenstemming tussen de uitvaardigende en de uitvoerende rechterlijke autoriteit worden vastgesteld’. Voorts bepaalt artikel 31, lid 2, van het genoemde kaderbesluit dat de lidstaten de bilaterale of multilaterale overeenkomsten of regelingen die op het tijdstip van de aanneming van dat kaderbesluit van kracht zijn, na de inwerkingtreding van kaderbesluit 2002/584 mogen blijven toepassen of bilaterale of multilaterale overeenkomsten of regelingen kunnen sluiten na de inwerkingtreding van kaderbesluit 2002/584, voor zover deze bestaande of nieuwe overeenkomsten of regelingen verder reiken dan de voorschriften van dit kaderbesluit en ertoe bijdragen de procedures voor de overlevering van personen tegen wie een EAB is uitgevaardigd verdergaand te vereenvoudigen of te vergemakkelijken.

De mogelijkheid om de praktische uitvoeringsregelingen vast te stellen in een overeenkomst tussen de uitvoerende en uitvaardigende rechterlijke autoriteiten strookt overigens met de aard en logica van het stelsel van justitiële samenwerking in strafzaken binnen de Unie19., alsook met de geest van kaderbesluit 2002/584, dat een stelsel van vrij verkeer van rechterlijke beslissingen in strafzaken invoert dat berust op het beginsel van wederzijdse erkenning alsook op een hoge mate van vertrouwen tussen de lidstaten20..

Wat meer in het bijzonder de hypothesen betreft die de verwijzende rechter naar voren schuift, ben ik enerzijds van mening dat niets in de relevante regelgeving van de Unie zich ertegen verzet dat de overgeleverde persoon, zoals geopperd door de verwijzende rechter in diens tweede hypothese, in de uitvoerende lidstaat wordt gehoord door de uitvoerende rechterlijke autoriteit in de procedure voor het verlenen van aanvullende toestemming, ook al brengt deze oplossing — die abstract bezien de meest directe zou zijn21. — in de praktijk bijzonder veel last mee voor de betrokken autoriteiten en de persoon in kwestie wegens de aanwezigheid van deze persoon in de uitvaardigende lidstaat en zijn detentie aldaar, zoals het geval is in de hoofdgedingen.

Anderzijds ben ik van mening dat de relevante regelgeving van de Unie er evenmin aan in de weg staat dat de overgeleverde persoon ook in de uitvaardigende lidstaat kan worden gehoord. Het feit dat de uitvoerende rechterlijke autoriteit bevoegd is voor het behandelen van een verzoek om aanvullende toestemming overeenkomstig het recht van de uitvoerende lidstaat, impliceert niet dat de overgeleverde persoon zijn recht om te worden gehoord noodzakelijkerwijs moet kunnen uitoefenen op het grondgebied van laatstgenoemde lidstaat.

Zoals reeds is aangegeven, voert kaderbesluit 2002/584 — met inachtneming van de grondrechten van de betrokken personen — immers een stelsel in van vrij verkeer van rechterlijke beslissingen in strafzaken dat berust op het beginsel van wederzijdse erkenning alsook op een hoge mate van vertrouwen tussen de lidstaten. Bovendien heeft het Hof reeds geoordeeld dat de artikelen 27 en 28 van dit kaderbesluit, aangezien zij regels vastleggen waarmee wordt afgeweken van het beginsel van wederzijdse erkenning, niet aldus kunnen worden uitgelegd dat zij leiden tot een uitholling van het door het kaderbesluit nagestreefde doel, dat erin bestaat de overleveringen tussen rechterlijke autoriteiten van de lidstaten te vergemakkelijken en te bespoedigen, gelet op het wederzijdse vertrouwen dat er tussen hen moet bestaan.22. De omgekeerde oplossing zou de facto leiden tot de herinvoering van zeer dure procedures, zoals die welke toepasselijk zijn op het gebied van uitlevering, hetgeen de doeltreffendheid van het bij hetzelfde kaderbesluit ingestelde mechanisme in gevaar zou brengen.

Tegen die achtergrond ben ik eveneens van mening dat het Unierecht er niet aan in de weg staat dat de overgeleverde persoon met betrekking tot een verzoek om aanvullende toestemming wordt gehoord in de procedure betreffende een eventuele afstand van de bescherming van het specialiteitsbeginsel of een eventuele instemming met verdere overlevering23., op voorwaarde dat dit verhoor duidelijk gescheiden blijft van die beide procedures en dat de betrokken persoon ervan op de hoogte is gebracht dat zijn standpunt over het verzoek om aanvullende toestemming wordt toegezonden aan de uitvoerende rechterlijke autoriteit en zal worden behandeld volgens het nationale recht van de uitvoerende lidstaat.

In die omstandigheden geef ik in overweging om op de eerste prejudiciële vraag te antwoorden dat kaderbesluit 2002/584, en inzonderheid artikel 27, lid 3, onder g), en lid 4, en artikel 28, lid 3, ervan, gelezen in het licht van artikel 47 van het Handvest, aldus moet worden uitgelegd dat een na de tenuitvoerlegging van een eerste EAB overgeleverde persoon zijn recht om te worden gehoord met betrekking tot een verzoek om aanvullende toestemming moet kunnen uitoefenen ten overstaan van de voor de behandeling van dit verzoek bevoegde uitvoerende rechterlijke autoriteit, ongeacht of deze persoon wordt gehoord in de uitvoerende lidstaat of in de uitvaardigende lidstaat.

Met zijn tweede prejudiciële vraag wenst de verwijzende rechter te vernemen op welke wijze de overgeleverde persoon zijn recht om te worden gehoord met betrekking tot een verzoek om aanvullende toestemming moet kunnen uitoefenen, ingeval deze persoon dit recht moet kunnen uitoefenen in de uitvoerende lidstaat.

De verwijzende rechter geeft aan dat de overgeleverde personen in beide hoofdgedingen niet zijn opgeroepen voor en niet aanwezig waren op de behandeling van de verzoeken om aanvullende toestemming, en dat geen advocaat namens hen is verschenen. In zaak C-428/21 PPU preciseert deze rechter voorts dat bij het verzoek om uitbreiding van de strafbare feiten een proces-verbaal van verhoor van de overgeleverde persoon door een rechterlijke autoriteit van de uitvaardigende lidstaat (Hongarije) was gevoegd. Bij dit verhoor zou de overgeleverde persoon hebben verklaard dat hij geen afstand wenste te doen van de bescherming van het specialiteitsbeginsel.

Vooraf zij eraan herinnerd dat de toepassing van het Unierecht op concrete gevallen in de eerste plaats de taak is van de nationale rechters, waarbij het aan het Hof staat om in voorkomend geval aanwijzingen te geven over de verenigbaarheid van bestaande rechtsinstrumenten met het Unierecht.24.

Dit gezegd zijnde, en zoals ik hierboven heb aangegeven in antwoord op de eerste vraag25., ben ik van mening dat de wijze waarop de overgeleverde persoon zijn recht om te worden gehoord met betrekking tot een verzoek om aanvullende toestemming kan uitoefenen, bij gebreke van een specifieke regeling zou moeten worden neergelegd in een overeenkomst tussen de betrokken rechterlijke autoriteiten van de uitvoerende lidstaat en de uitvaardigende lidstaat, met eerbiediging van het beginsel van procedurele autonomie, daarbij rekening houdend met het feit dat de uitvoerende rechterlijke autoriteit bevoegd is om een beslissing te nemen over de aanvullende toestemming en dat alle regelingen tussen de betrokken rechterlijke autoriteiten de grondrechten van de overgeleverde persoon in acht moeten nemen, waaronder met name het recht op effectieve rechterlijke bescherming.

Wat meer in het bijzonder de concrete wijze betreft waarop de overgeleverde persoon zijn recht om te worden gehoord met betrekking tot een verzoek om aanvullende toestemming kan uitoefenen, ben ik in de eerste plaats van mening dat de bevoegde nationale autoriteiten, voor zover de nationale wetgeving zulks toelaat, zich kunnen laten inspireren door andere instrumenten die deel uitmaken van het rechtskader voor justitiële samenwerking in strafzaken binnen de Unie. Dit kader zou deze autoriteiten een referentiepunt kunnen aanreiken en kunnen voorkomen dat de veelheid aan geldende regels of de onnodige en tijdrovende duplicatie van de gewaarborgde rechten van de overgeleverde persoon in de twee lidstaten die bij een verzoek om aanvullende toestemming betrokken zijn, de doeltreffendheid van de EAB-regeling in gevaar brengt.26.

Met betrekking tot die instrumenten verwijs ik om te beginnen naar de tijdelijke overbrenging van de overgeleverde persoon, waarin met name is voorzien bij de artikelen 22 en 23 van richtlijn 2014/41 ter uitvoering van een onderzoeksmaatregel in strafzaken27., ook al gaat het hier om een maatregel die gepaard gaat met zeer hoge kosten voor de betrokken autoriteiten. Mijns inziens geldt hetzelfde voor een eventuele verplaatsing van de uitvoerende rechterlijke autoriteit naar de uitvaardigende lidstaat teneinde de overgeleverde persoon te horen.

Vervolgens denk ik aan audiovisuele transmissiemiddelen, waaronder met name videoconferentie. In het gebruik deze instrumenten is met name voorzien in artikel 24 van richtlijn 2014/41, op grond waarvan een rechterlijke autoriteit een Europees onderzoeksbevel kan uitvaardigen voor het verhoren van een verdachte of een beschuldigde persoon die zich op het grondgebied van een andere lidstaat bevindt. Zonder inbreuk te willen maken op de prerogatieven van de nationale autoriteiten, komt het mij voor dat dit instrument uitermate geschikt is om de overgeleverde persoon die zich in de uitvaardigende lidstaat bevindt in de gelegenheid te stellen om zijn recht om te worden gehoord door de uitvoerende rechterlijke autoriteit voordat deze beslist op het verzoek om aanvullende toestemming uit te oefenen, zonder dat deze persoon hoeft te worden overgebracht naar de uitvoerende lidstaat.28.

Tot slot ben ik van mening dat het Unierecht in situaties als de onderhavige er evenmin aan in de weg staat dat het recht van de overgeleverde persoon om te worden gehoord kan worden uitgeoefend door gebruik te maken van de schriftelijke procedure. Deze procedure is met name geregeld in artikel 8 van richtlijn (EU) 2016/34329., waarvan lid 1 weliswaar bepaalt dat de lidstaten ervoor zorgen dat verdachten en beklaagden het recht hebben om aanwezig te zijn bij hun terechtzitting, maar waarvan lid 6 preciseert dat dit artikel geen afbreuk doet aan nationale regels volgens welke procedures of bepaalde fasen daarvan schriftelijk worden gevoerd, voor zover zulks strookt met het recht op een eerlijk proces.

Mijns inziens zou een dergelijke procedure de betrokken persoon de gelegenheid kunnen bieden om zijn standpunt kenbaar te maken en de uitvoerende autoriteit in staat kunnen stellen om met kennis van zaken een beslissing te nemen over het verzoek om aanvullende toestemming, onverminderd de mogelijkheid waarover deze autoriteit beschikt om de bevoegde rechterlijke autoriteit van de uitvaardigende lidstaat om aanvullende gegevens te verzoeken op grond van artikel 15, lid 2, van kaderbesluit 2002/584.

Een dergelijke uitlegging van kaderbesluit 2002/584 strookt mijns inziens overigens met de rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) over artikel 6 van het op 4 november 1950 in Rome ondertekende Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (hierna: ‘EVRM’), waarmee artikel 47, tweede alinea, van het Handvest overeenstemt.30.

Volgens het EHRM gaat de uitleveringsprocedure, waaruit de EAB-regeling in wezen is voortgekomen, namelijk niet gepaard met het vaststellen van de burgerlijke rechten en verplichtingen van een verzoeker en gaat zij niet over de gegrondheid van een tegen hem ingestelde vervolging in de zin van artikel 6, lid 1, EVRM.31. In elk geval heeft het EHRM opgemerkt dat artikel 6, lid 1, EVRM geen absolute verplichting oplegt om een openbare hoorzitting te houden en niet noodzakelijkerwijs vereist dat in alle procedures een hoorzitting wordt gehouden.32. In dit verband is het weliswaar juist dat het Unierecht volgens artikel 52, lid 3, van het Handvest een ruimere bescherming kan bieden dan artikel 6, lid 1, EVRM, maar dat neemt niet weg dat het Hof akte heeft genomen van deze uitspraak van het EHRM en daarbij heeft gepreciseerd dat een dergelijke verplichting ook niet voortvloeit uit artikel 47, tweede alinea, van het Handvest en evenmin uit enige andere bepaling ervan.33.

In de tweede plaats wil ik daaraan toevoegen dat het absoluut noodzakelijk is dat, los van de praktische regelingen voor de uitoefening door de overgeleverde persoon van zijn recht om te worden gehoord, garanties worden geboden om in alle omstandigheden ervoor te zorgen dat de overgeleverde persoon zijn recht om te worden gehoord effectief kan uitoefenen. Die garanties betreffen mijns inziens hoofdzakelijk het recht op toegang tot een advocaat en toegang tot vertolking of tot vertaling van essentiële processtukken34. wanneer de uitoefening van die rechten noodzakelijk is.

In het bijzonder is het recht op toegang tot een advocaat in procedures ter uitvoering van een EAB met name specifiek geregeld in artikel 10 van richtlijn 2013/48/EU35.. Deze bepaling voorziet allereerst in het recht op toegang tot een advocaat, vervolgens in het recht om te communiceren met deze advocaat en deze te ontmoeten en tot slot in het recht dat deze advocaat aanwezig is bij en deelneemt aan het verhoor van de betrokken persoon.

Bovendien is het volgens mij belangrijk dat indien de overgeleverde persoon zijn recht om te worden gehoord ten overstaan van de bevoegde autoriteiten van de uitvaardigende lidstaat uitoefent in afwezigheid van de uitvoerende rechterlijke autoriteit, de verklaringen van deze persoon worden opgetekend in een proces-verbaal dat aan de uitvoerende rechterlijke autoriteit wordt toegezonden en waaruit blijkt dat de genoemde persoon uitdrukkelijk is verzocht zijn standpunt kenbaar te maken over het verzoek om aanvullende toestemming.36.

In die omstandigheden geef ik in overweging om op de tweede prejudiciële vraag te antwoorden dat artikel 27, lid 4, en artikel 28, lid 3, van kaderbesluit 2002/584, gelezen in het licht van artikel 47 van het Handvest, aldus moeten worden uitgelegd dat wanneer de overgeleverde persoon zijn recht om te worden gehoord met betrekking tot een verzoek om toestemming voor uitbreiding van de strafbare feiten of voor verdere overlevering uitoefent in de uitvoerende lidstaat, dit recht kan worden uitgeoefend op de wijze die de bevoegde autoriteiten van de uitvaardigende lidstaat en de uitvoerende lidstaat onderling en op grond van de toepasselijke nationale wetgevingen zijn overeengekomen, op voorwaarde dat de effectieve uitoefening van dit recht is gewaarborgd.