3.3.1 Richtlijn(historie)

Uit de definitie van het begrip ‘belastingplichtige’ in art. 9 lid 1, eerste alinea Btw-richtlijn volgt dat de poort van de belastingplicht niet openstaat voor iedereen die een economische activiteit verricht, maar alleen voor diegene die een economische activiteit zelfstandig verricht. In de toelichting op art. 2 Voorstel voor een tweede richtlijn merkt de Europese commissie over dit begrip het volgende op:

Uit de vergaderstukken inzake de totstandkoming van de Tweede Richtlijn en Zesde Richtlijn volgt dat geen van de lidstaten bezwaren heeft geuit tegen de zelfstandigheidseis in het Voorstel voor een tweede richtlijn. Ook ten aanzien van de invulling van dit begrip heb ik geen bezwaren aangetroffen. Hieruit leid ik af dat met de gewijzigde formulering van de toelichting op art. 2 Tweede Richtlijn geen materiële wijziging is beoogd:

Zoals reeds is aangegeven, laat ik de optionele uitzondering op de zelfstandigheid van personen die juridisch gezien zelfstandig zijn in dit hoofdstuk onbesproken. Ik volsta met de opmerking dat uit de bewoordingen van deze uitzondering, die thans te vinden is in art. 11 Btw-richtlijn, volgt dat een rechtspersoon voldoet aan de zelfstandigheidseis, tenzij sprake is van een fiscale eenheid. In art. 4 lid 4 Voorstel voor een zesde richtlijn is ervoor gekozen om het begrip ‘zelfstandigheid’ ten aanzien van de werknemers en wat ik maar aanduid als de ‘schijnzelfstandigen’ nader in te vullen:

Uit de vergaderstukken met betrekking tot de totstandkoming van de Zesde Richtlijn blijkt niet dat deze invulling op bezwaren stuitte. Wel blijkt uit deze stukken dat de lidstaten het erover eens waren dat de uitzondering op de zelfstandigheid beperkt diende te blijven tot de handelingen in de hoedanigheid van werknemer of ‘schijnzelfstandige’ én dat ‘de verhouding van een nauwe ondergeschiktheid’ nader moest worden ingevuld:

Uit de vergaderstukken leid ik af dat de Groep financiële vraagstukken deze wijziging beschouwde als een redactionele wijziging.4 Deze voorgestelde redactie is door de Raad overgenomen in art. 4 lid 4, eerste alinea Zesde Richtlijn en sinds de inwerkingtreding van de Btw-richtlijn te vinden in art. 10 Btw-richtlijn.

Uit de negatieve definitie van het begrip ‘zelfstandig’ in art. 10 Btw-richtlijn en haar historie is naar mijn mening af te leiden dat met de zelfstandigheid een eis wordt gesteld aan de wijze waarop een economische activiteit wordt verricht: de economische activiteit mag niet als een ondergeschikte worden verricht. Daarnaast maakt het woord ‘of’ duidelijk dat art. 10 Btw-richtlijn twee onzelfstandigheidssituaties onderscheidt: een persoon ontvangt loon op grond van een arbeidsovereenkomst (juridische ondergeschiktheid) óf er is sprake van een andere juridische band waaruit een verhouding van ondergeschiktheid voortvloeit ten aanzien van de arbeids- en bezoldigingsvoorwaarden en de verantwoordelijkheid van de werkgever (feitelijke ondergeschiktheid). Onder die laatste categorie vallen de in de richtlijnhistorie genoemde thuiswerkers.5 Ten slotte maakt het woord ‘voor zover’ duidelijk dat de persoon die een economische activiteit juridisch en/of feitelijk als werknemer verricht wel een belastingplichtige kan zijn voor een andere economische activiteit die hij wel zelfstandig (lees: niet als ondergeschikte) verricht.6 Waarom personen voor zover zij (feitelijk) handelen als ondergeschikte van de belastingplicht moeten worden uitgesloten, vermeldt de richtlijnhistorie niet. Wel volgt uit de richtlijnhistorie dat alle lidstaten deze inbreuk op het beginsel van algemene heffing onderschreven. Die eensgezindheid is naar mijn mening niet ongegrond. Met Van Norden ben ik van mening dat de uitsluiting van (feitelijke) werknemers van de belastingplicht theoretisch juist is, omdat werknemers geen zelfstandige schakel zijn in de productie- en handelsketen.7 Daarnaast is het praktisch ondoenlijk om (feitelijke) werknemers als belastingplichtigen te beschouwen.8