4.2.8 Discussie en ontwikkelingen

De keuze voor het stakeholdersmodel – de vennootschap als langetermijnsamenwerkingsverband van diverse bij de vennootschap betrokken partijen, waaronder werknemers, aandeelhouders en overige kapitaalverschaffers, – wordt in Nederland breed gedragen. Deze denkwijze heeft de afgelopen jaren tot scheuren geleid in de muur die de twee huizen ‘onderneming’ en ‘vennootschap’ ooit strikt van elkaar scheidde. Vanaf de jaren zeventig is binnen de vennootschap een rol voor werknemers gecreëerd, die met de wijziging van de structuurregeling in 2004 en de invoering van het spreekrecht in 2010 nader is uitgebreid. Daarmee is niet gezegd dat de werknemers op alle fronten winst hebben behaald. Verschillende auteurs duiden het spreekrecht als ‘lippendienst’ of ‘symboolwetgeving’.1 De recente ontwikkelingen alsmede het huidige denken over corporate governance zijn voorts vooral gericht op een zekere herrijking van de positie van aandeelhouders.2 Deze ontwikkeling heeft gevolgen voor de medezeggenschap. Een versterking van de positie van aandeelhouders ten opzichte van het bestuur of de raad van commissarissen leidt tot een materiële verzwakking van de medezeggenschapsrechten van de werknemers.

Hoe het de structuurregeling in de toekomst zal vergaan, is moeilijk te voorspellen. In de nota modernisering ondernemings- en vennootschapsrecht uit 2004 duidde de toenmalige Minister van Justitie de aanpassing van de structuurregeling aan als de eerste fase.3 Hoe de volgende fases inhoud moesten krijgen, gaf hij niet aan. De SER meende in 2008 dat voor een fundamentele herziening van het Nederlandse medezeggenschapsrecht op dat moment geen aanleiding bestond. Anders ligt het wat betreft de (strategische) besluitvorming op internationaal concernniveau. De SER stelt vast dat dergelijk belangrijke besluiten zich deels aan het bereik van de Nederlandse medezeggenschapsregelingen onttrekken.4 De Raad is echter verdeeld over de mate waarin dit het geval is en in hoeverre dit problematisch is te achten. Hij adviseert dit aspect mee te nemen bij de evaluatie van de Structuurwet. Deze evaluatie had moeten plaatsvinden vijf jaar na 1 oktober 2004. Tot op heden heeft het kabinet tot een evaluatie van de Structuurwet (nog) geen actie ondernomen.5