VII.5.4 Gestrande uitstootpogingen

Na Wighers/De Jong is een aantal keren getracht een aandeelhouder uit de vennootschap te stoten. De vorderingen werden echter steeds afgewezen. De uitspraken zijn niettemin interessant, omdat ze voorwaarden voor de toetsing van de toepassing van de uitstoting in kort geding bevatten.

Een eerste zaak betreft een poging uit 2002. De casus met twee aandeelhouders die in een patstelling geraken, is exemplarisch voor de in kort geding ingestelde uitstotingsvorderingen. In hoger beroep bekrachtigde het hof de afgewezen uitstoting.

Net als de voorzieningenrechter achtte het hof zich bevoegd van de vordering ex art. 254 Rv kennis te nemen. De aard van de vordering en het bestaan van een wettelijke geschillenregeling — welke regeling in art. 2:336 lid 3 BW de rechtbank als bevoegde rechter aanwijst — noopten wel tot een terughoudend gebruik van de bevoegdheid van de kort gedingrechter, aldus het hof. In dit verband speelden ook de verstrekkende gevolgen een rol.

Het hof onderzocht vervolgens of aan de vereisten voor het toepassen van de uitstoting was voldaan. Ten eerste was van een statutaire regeling niet gebleken, zodat art. 2:337 BW aan de ontvankelijkheid niet in de weg stond. Blijkbaar was in een overeenkomst, zoals de aanwezige aandeelhoudersovereenkomst, ook niet sprake van een conflictoplossende bepaling. Ook de tweede voorwaarde, Zon diende een derde van de aandelen in de BV te houden (art. 2:336 lid 1 BW), werd vervuld. Vervolgens kwam het hof toe aan een inhoudelijke beoordeling en toetste het of er in casu voldaan werd aan de grond voor uitstoting: werd het belang van de vennootschap zodanig geschaad dat het aandeelhouderschap van Hendriks in redelijkheid niet langer kon worden geduld? De grondslag voor Zon's vordering lag in de weigering van Hendriks om (eveneens) een overbruggingsfinanciering te verstrekken. Een regeling in der minne was evenmin met hem te treffen, betoogde Zon.

Deze gedragingen rechtvaardigden volgens het hof een uitstoting niet. Uit de feiten bleek niet dat sprake was van een absolute weigering tot aanvullende kredietverlening. De voorwaarde van Hendriks dat de BV moest reorganiseren was in dit verband onbegrijpelijk noch onredelijk. Bovendien hadden partijen niet vastgelegd dat zij op gelijke voeten dienden bij te dragen in de fmanciering. Zon en Hendriks verschilden slechts van opvatting over de wijze waarop de BV uit de rode cijfers moest komen. Dit bracht echter niet mee dat voorshands sprake was van verwijtbaar gedrag van Hendriks. Van belang was voorts dat Hendriks gemotiveerd verweer voerde en wees op diverse factoren die in de invloedssfeer van Zon lagen die tot de negatieve resultaten zouden hebben geleid.2 Het was volgens de rechter voldoende aannemelijk dat deze gedragingen van Zon ten minste invloed hebben gehad op de huidige deplorabele toestand van de BV.

Na afweging van de belangen van partijen en van de vennootschap luidde de begrijpelijke slotsom dat de ingrijpende voorziening van uitstoting niet de aangewezen oplossing was.3

De weigering van een aandeelhouder om in een aandelenemissie te participeren en zo extra financiële middelen ter beschikking te stellen aan de vennootschap, was eveneens onvoldoende reden voor zijn uitstoting. Dit laat zich illustreren aan de hand van een andere casus, de zaak Pito/Booij.

Het hof stelde voorop dat uitstoting (art. 2:336 BW) bij wijze van voorlopige voorziening gerechtvaardigd kon zijn, indien er sprake was van een spoedeisende situatie en na afweging van de in aanmerking komende belangen. Eiser Pito meende dat spoed geboden was omdat de vennootschap bij gebreke van een nadere financiële injectie failliet zou gaan. De gedaagde aandeelhouder Booij bestreed deze visie op de financiële situatie echter gemotiveerd. Dit noopte de rechter te concluderen dat er voorshands niet van uit kon worden gegaan dat de vennootschap in een noodsituatie verkeerde en een faillissement onafwendbaar was.6 Nu aan het vereiste van spoedeisendheid niet was voldaan, was uitstoting in kort geding in dit geval niet gerechtvaardigd. Ten overvloede wijdde het hof een aantal overwegingen aan het antwoord op de vraag of de gedragingen van Booij tot uitstoting aanleiding zouden hebben gegeven. De weigering van Booij om niet in te tekenen op een aandelenuitgifte en zo niet mee te werken aan dergelijke extra financiering kon niet zonder meer leiden tot de conclusie dat zijn aandeelhouderschap niet langer zou kunnen worden geduld.7 De tweede weigering van Booij — het niet vrijwillig overdragen van zijn aandelen tegen een prijs die ver onder de aankoopprijs lag — was evenmin een gedraging die het belang van de vennootschap schaadt, zoals art. 2:336 lid 1 BW vereist. Tot slot waren de ontstane conflictsituaties en de opmerking van de enquêteur dat 'de vicieuze cirkel uitsluitend doorbroken kan worden indien partijen uit elkaar gaan' niet enkel aan te merken als gedragingen van Booij.

Tot slot werd in 2007 zonder succes getracht een aandeelhouder die zijn managementovereenkomst met de vennootschap had opgezegd, in kort geding tot overdracht van zijn aandelen te bewegen.

De voorzieningrechter concludeerde dat voor overdracht met toepassing van art. 2:336 lid 1 BW, onvoldoende grond was.9 De opzegging van de managementovereenkomst noch de weigering de aandelen vrijwillig over te dragen, waren aan te merken als handelingen of gedragingen die het belang van de vennootschap in de zin van art. 2:336 lid 1 BW schaden. De voorzieningenrechter merkte nog op dat de eisende aandeelhouders 90% van de aandelen hielden en de besluitvorming in de vennootschap in alle opzichten ongestoord kon plaatsvinden. Er zou geen sprake zijn van hinderlijke vertraging of verlamming door toedoen van aandeelhouder Laudij met zijn kleine pakket.10

De redelijkheid en billijkheid van art. 2:8 BW rechtvaardigden ook niet een zelfstandige grond voor uitstoting, aldus de rechter. Er bestaat reeds een specifieke wettelijke uitstotingsbepaling. De rechter hield de deur wel open met de overweging dat 'slechts in uitzonderlijke omstandigheden een beroep op voormeld artikel kan worden gedaan'. Met Maeijer ben ik van mening dat de redelijkheid en billijkheid van art. 2:8 BW niet een afzonderlijke grond voor uitstoting kunnen vormen.11 Tot directe uitstoting kan art. 2:8 BW, gezien de huidige wettekst van art. 2:336 lid 1 BW, mijns inziens echter niet leiden.