5.3.4 Toetsing van gegronde vrees voor verduistering

In vroeger dagen was de beslaglegger in alle gevallen gehouden om bij het vragen van verlof voor beslaglegging vrees voor verduistering aan te tonen.1 De gedachte hierachter was dat beslag alleen gerechtvaardigd is wanneer er serieuze aanwijzingen zijn dat een schuldenaar vermogenbestanddelen aan verhaal zal onttrekken. Als gevolg van wijzigingen in de wettelijke regeling speelt de verplichting van het aantonen van vrees voor verduistering door de verzoeker nu in nog slechts een beperkt aantal gevallen een rol.2 Het gaat hierbij om het stellen van feiten en omstandigheden waaruit blijkt dat er een gegronde vrees bestaat dat de aankomend beslagene vermogensbestanddelen zal verduisteren en daarmee aan het verhaal van zijn schuldeisers zal onttrekken.3 Gerechtshof Amsterdam bepaalde dat de enkele omstandigheid dat een vordering onbetaald blijft onvoldoende is om het bestaan van gegronde vrees voor verduistering te veronderstellen.4 In de doctrine wordt regelmatig verwezen naar de beperkte inhoud van deze toetsing.5 Deze situatie is anders in de rechtsstelsels van de ons omringende landen, waar nagenoeg onverkort geldt dat vrees moet bestaan dat vermogensbestanddelen aan verhaal onttrokken worden en dit ook deugdelijk aannemelijk moet worden gemaakt.6 Ook het voorstel Europees bankbeslag kent als voorwaarde voor het uitvaardigen van een EAPO (verlof tot het leggen van bankbeslag) dat sprake dient te zijn van reëel gevaar dat de beoogd beslagene tegoeden op een bankrekening onttrekt aan verhaal. Het criterium wordt gehanteerd in het kader van de redenen waarom het beslag nodig is.7

De wijze van toetsing op het aspect vrees voor verduistering door voorzieningenrechters en secretarissen in Nederland, is divers gebleken. Deze varieert van ‘stellen is voldoende’ (de grondslag is bepalend) tot ‘ik wil een nadere onderbouwing met feiten’ (want het is een onderdeel van de toetsing). Het dilemma van deze toetsing bestaat hieruit dat de vrees vaak niet volgt uit feiten maar uit vermoedens, een ‘horen zeggen’ aan de zijde van de verzoeker. Uit de onderzoeksgegevens over het opheffingskortgeding kan worden geconcludeerd dat van een verband tussen het criterium vrees voor verduistering en het opheffingskortgeding, in tegenstelling tot de situatie in de jaren 1980 , heden ten dage niet meer kan worden gesproken. Toentertijd speelde vrees voor verduistering nog een belangrijke rol als opheffingsgrond in opheffingskortgedingen.8 Van een reflexwerking is hier derhalve geen sprake (meer).