Vastgoedtransacties in de Europese btw (FM nr. 169) 2021/4.5.2:4.5.2 Subjectief vergoedingsbegrip

Vastgoedtransacties in de Europese btw (FM nr. 169) 2021/4.5.2

4.5.2 Subjectief vergoedingsbegrip

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

Een vastgoedtransactie kan op grond van art. 2 lid 1, onderdelen a of c Btw-richtlijn slechts belastbaar zijn indien zij onder bezwarende titel plaatsvindt. De eis van een bezwarende titel is niet los te zien van de belastinggrondslag.1 Op grond van art. 73 Btw-richtlijn wordt de belastinggrondslag van een vastgoedtransactie onder bezwarende titel gevormd door ‘alles wat de leverancier of dienstverrichter voor deze transactie als tegenprestatie verkrijgt of moet verkrijgen’. Zoals A-G Verloren van Themaat met betrekking tot de voorloper van art. 73 Btw-richtlijn, art. 8, onderdeel a Tweede Richtlijn, heeft opgemerkt vormt deze belastinggrondslag ‘een bevestiging dat alleen prestaties onder bezwarende titel belastbaar zijn’.2 Hoewel in art. 8, onderdeel a Tweede Richtlijn het begrip ‘tegenwaarde’ werd gebruikt en de definitie van dit begrip in bijlage A, punt 13 bij de Tweede Richtlijn niet helemaal gelijk is aan die van art. 73 Btw-richtlijn3, volgt uit de jurisprudentie van het Hof van Justitie dat de begrippen ‘tegenprestatie’ en ‘tegenwaarde’ dezelfde betekenis hebben.4 In deze paragraaf wordt daarom consequent het begrip ‘tegenprestatie’ gehanteerd.

Uit de belastbaarheid van prestaties onder bezwarende titel en de belastinggrondslag heeft het Hof van Justitie afgeleid dat er een rechtstreeks verband moet bestaan tussen de verrichte prestatie en de ontvangen tegenprestatie en dat de tegenprestatie in geld moet kunnen worden uitgedrukt.5 De eis van het rechtstreeks verband vloeit voort uit het rechtskarakter van de Europese btw. Alleen bij een dergelijk rechtstreeks verband is de besteding van de eindverbruiker een graadmeter voor zijn consumptie.6 De belastingrondslag is in beginsel de werkelijk ontvangen tegenprestatie en niet een volgens objectieve maatstaven geschatte waarde. Het Hof van Justitie heeft hieruit afgeleid dat de tegenprestatie in beginsel de subjectieve tegenprestatie is.7 Deze subjectieve tegenprestatie moet in geld kunnen worden uitgedrukt8, maar het is niet noodzakelijk dat de tegenprestatie (uitsluitend) in een geldbedrag bestaat9. Ook bij een tegenprestatie in natura, zoals bij een grondruil of de reparatie en stoffering van een appartement in ruil voor het exclusieve gebruik van dit appartement zonder hiervoor huur te betalen10, kan sprake zijn van een belastbare vastgoedtransactie.

Hoewel het begrip ‘onder bezwarende titel’, zoals hiervoor is opgemerkt, een civielrechtelijke oorsprong heeft moet het unierechtelijk worden ingevuld.11 Of civielrechtelijk al dan niet sprake is van een vastgoedtransactie onder bezwarende titel, zoals een koopovereenkomst of huurovereenkomst, is niet beslissend, maar vormt hiervoor wel een belangrijke aanwijzing.12 Een vastgoedtransactie onder bezwarende titel vereist volgens het Tolsma-arrest dat tussen de degene die de vastgoedtransactie verricht, zoals de verkoper of de verhuurder, en de ontvanger van die transactie, zoals de koper of huurder, een rechtsbetrekking13 bestaat waarbij over en weer prestaties worden verricht, en de door de verrichter van de vastgoedtransactie ontvangen vergoeding de werkelijke tegenprestatie (lees: werkelijk de tegenprestatie) vormt voor de aan de ontvanger verleende vastgoedtransactie.14 De tegenprestatie voor de vastgoedtransactie moet – behoudens de situatie waarin sprake is van een eigendomsovergang of een dienst ingevolge een vordering door of namens de overheid dan wel krachtens de wet (zie paragrafen 4.2.4.2 en 4.3.3) – door de partijen dan ook overeengekomen zijn.15 Het is echter niet noodzakelijk dat de overeengekomen tegenprestatie op grond van het civiele recht afdwingbaar is.16 Wanneer een tegenprestatie is afgesproken en aan de belastingplichtige daadwerkelijk wordt betaald in ruil voor de door hem verrichte vastgoedtransactie, dan is sprake van een vastgoedtransactie onder bezwarende titel.17 Het voorgaande laat zien dat een vastgoedtransactie onder bezwarende titel wederkerigheid of reciprociteit veronderstelt. Aan dit ‘quid-pro-quo- of voor-wat-hoort-wat-beginsel’18 wordt niet voldaan bij een overeengekomen levering van vastgoed door een belastingplichtige aan een publiekrechtelijk lichaam ter voldoening van een belastingschuld. Tegenover deze levering staat geen individualiseerbare tegenprestatie van de overheid aan de belastingplichtige die verricht is in het kader van de rechtsbetrekking tussen de belastingplichtige en de overheid.19 Dit ligt anders bij de vrijwillige intrekking van aandelen door een belastingplichtige vennootschap in ruil voor de verkrijging van vastgoed van een andere belastingplichtige.20

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.