4.9.0 Introductie

Evenals in de laatste paragraaf van het vorige rechtsvergelijkende hoofdstuk zal men ook hier geen samenvatting aantreffen van het Amerikaanse regime, maar zal ik wederom proberen verbanden te leggen tussen verschillende opvallende en kenmerkende elementen uit dat regime en de golven van toegang tot het recht die in hoofdstuk 2 aan bod kwamen. Maar eerst volgt een aantal constateringen met een meer algemeen karakter.

De aandacht die de class action regeling in de Amerikaanse wetgeving, rechtspraak en literatuur ten deel valt, is indrukwekkend. Ik heb slechts een fractie daarvan en nog maar zeer beknopt kunnen signaleren. Dit gegeven kan positief en negatief worden verklaard. Of het instrument an sich is problematisch en geeft voortdurend aanleiding tot discussies, hetgeen een belangrijke contra-indicatie voor zijn utiliteit oplevert, of de ervaringen met de onderliggende massaschadeproblematiek zorgen voortdurend voor nieuwe toepassingsmogelijkheden en perikelen. Mijn indruk is dat aan beide verklaringen enige geldingskracht toekomt.

Het gebruik en de toepassingsmogelijkheden van het instrument zijn in de loop der tijd geëvolueerd, zonder dat de veranderingen door de wetgever tussentijds geëvalueerd zijn en van een normatieve grondslag voorzien die op fundamentele keuzes berust. Dat verklaart voor een belangrijk deel de noodzaak om in de literatuur zoveel aandacht te besteden aan de optredende randverschijnselen en aan de inpassing daarvan in het geldende systeem van class actions. Een belangrijke conclusie is dat veel discussies gestroomlijnd en zelfs voorkomen kunnen worden als de wetgever een duidelijke keuze zou maken ten aanzien van het procedurele dan wel het instrumentele karakter van class action en de wenselijk geachte implicaties daarvan, onder andere op het terrein van het bewijsrecht. Dit neemt niet weg dat grote waardering toekomt aan het initiatief van het Federal Judicial Center om de Manual for Complex Litigation op te zetten die weliswaar veel duidelijkheid ten aanzien van praktische vragen verschaft, maar lang niet altijd de wetgever kan vervangen.

Opvallend is voorts, zeker in vergelijking met het Engelse regime, de aanwezigheid van een speciale regeling voor de massaschadeafwikkeling, indien er sprake is van een limited fund bij de veroorzaker en het gebruik van reorganisatie in verband met een faillissement als een afwikkelingmethode in geval van sluipende massaschade.