3.4.5 Internationalisering van de beursvennootschap

De ‘traditionele’ beursvennootschap, met statutaire zetel en hoofdkantoor in Nederland en (certificaten van) aandelen toegelaten tot de handel op Euronext Amsterdam, maakt steeds meer plaats voor een beursvennootschap die georganiseerd is in een internationale context.1 In de literatuur wordt dit verschijnsel ook wel aangeduid als de multinationale onderneming of multinational (wat overigens ook in de literatuur geen vaststaand begrip is).2 Hiermee wordt over het algemeen gedoeld op een concern dat haar activiteiten uitoefent door middel van entiteiten in verschillende landen. De globalisering en liberalisering van de westerse economieën heeft ertoe geleid dat de economische activiteiten van de ondernemingen minder gebonden zijn aan het land van herkomst. Dit vertaalt zich in het feit dat de hoofdkantoren en overige belangrijke locaties (zoals voor productie-, onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten) van Nederlandse beursvennootschappen, anders dan vroeger, tegenwoordig vaak niet meer in Nederland zijn gevestigd. Over de internationalisering van het aandeelhoudersbestand van AEX-genoteerde beursvennootschappen schreef ik al in paragraaf 1.3 van dit proefschrift. Het bedrijfsleven is geïnternationaliseerd en het bestuur van een beursvennootschap dient in zijn besluitvorming ook rekening te houden met de belangen van haar niet-Nederlandse stakeholders. In die zin is de internationalisering van de beursvennootschap een ontwikkeling die bijdraagt aan de economische groei van de beursvennootschappen, maar die ook voor aanvullende uitdagingen zorgt, omdat daarmee het besluitvormingsproces voor het bestuur verder wordt gecompliceerd en de beursvennootschap verder wordt blootgesteld aan bedreigingen door vijandige overnamepogingen en aandeelhoudersactivisme door buitenlandse partijen.3

Een bijzondere internationaliseringsontwikkeling is merkbaar op het gebied van beursnoteringen. Onderzoek laat zien dat relatief steeds meer beursvennootschappen genoteerd zijn aan een buitenlandse beurs. Eind 2003 waren er 188 beursvennootschappen, waarvan 160 hun primaire notering hadden aan Euronext Amsterdam en 28 aan een buitenlandse beurs (ook wel: beurs-NV’s in den vreemde).4 Op 30 september 2017 waren er 163 beursvennootschappen, waarvan 99 hun primaire notering hadden aan Euronext Amsterdam en 64 aan een buitenlandse beurs.5 Deze gegevens zijn onderdeel van een duidelijke trend, zoals de tabel hieronder laat zien.6

Het staat een NV in beginsel vrij om haar (certificaten van) aandelen toe te doen laten tot de handel aan een buitenlandse beurs.8 Zelfs als een dergelijke NV naast een buitenlandse beursnotering ook haar hoofdkantoor buiten Nederland heeft valt zij juridisch nog altijd te kwalificeren als beursvennootschap met een Nederlandse ‘nationaliteit’, zolang zij is opgericht naar Nederlands recht en haar statutaire zetel in Nederland heeft.9 Overigens kan de NV niet naar Nederlands recht worden opgericht als zij haar statutaire zetel niet in Nederland heeft.10 Wel kan zij een (hoofd)kantooradres in het buitenland hebben. Het gevolg van het hebben van de Nederlandse nationaliteit is onder andere dat de interne organisatie van de NV wordt beheerst door Nederlands recht.11

Er zijn diverse redenen voor bedrijven om te incorporeren als een Nederlandse NV, maar toch in het buitenland genoteerd te willen zijn. Het kan gaan om Nederlandse ondernemingen die liever geld op willen halen op de Amerikaanse kapitaalmarkt dan de Nederlandse, maar ook om buitenlandse ondernemingen die om strategische, fiscale of ondernemingsrechtelijke redenen kiezen voor een juridische herplaatsing naar Nederland zonder de buitenlandse beursnotering te wijzigen.12 Een dergelijke herplaatsing kan onderdeel zijn van een strategische transactie, bijvoorbeeld bij de oprichting van een gezamenlijke houdstervennootschap op neutraal grondgebied bij een fusie van gelijken, of kan zijn ingegeven door de wens de belastingdruk te verlagen (dit is veelal het geval bij zogenaamde inversions) of om als buitenlandse vennootschap te herincorporeren als een NV om op die manier gebruik te kunnen maken van vormen van bescherming tegen vijandige overnames die mogelijk zijn onder Nederlands recht.13

Tot slot merk ik nog op dat ook een andere internationale faciliteit relevant kan zijn in het Nederlandse beurslandschap. Een Europese vennootschap of Societas Europaea (SE) kan het karakter hebben van een beurs-NV indien zij haar zetel heeft in Nederland.14 De Nederlandse regels die gelden voor een beursgang en het doorlopend toezicht daarna alsook de aanvullende eisen voor het jaarverslag, waaronder de rapportage over de Corporate Governance Code, gelden ook voor dergelijke SE’s.15 Voorts gelden voor SE’s mede de wettelijke voorschriften van de lidstaten welke zouden gelden voor een naamloze vennootschap die is opgericht overeenkomstig het recht van de lidstaat waar de SE haar statutaire zetel heeft.16 Wanneer de SE haar statutaire zetel in Nederland heeft geldt dus mede het Nederlandse NV-recht. In Nederland zijn de SE en overige Europese rechtsvormen vooralsnog niet populair.17 Ik laat ze in deze dissertatie grotendeels buiten beschouwing.