Einde inhoudsopgave
Impassezaken en verantwoordelijkheden binnen het enquêterecht (IVOR nr. 69) 2010/5.2.1
5.2.1 De besluitvorming blokkeert
mr. F. Veenstra, datum 28-10-2010
- Datum
28-10-2010
- Auteur
mr. F. Veenstra
- JCDI
JCDI:ADS464367:1
- Vakgebied(en)
Ondernemingsrecht / Algemeen
Ondernemingsrecht / Rechtspersonenrecht
Voetnoten
Voetnoten
Bij Llenth Beheer (OK 18 mei 2000,JOR 2000, 172) wijken de verhoudingen iets af. De 1200 uitstaande aandelen zijn alle in handen van een stichting AK. De tegen deze aandelen afgegeven certificaten zijn weliswaar niet gelijk verdeeld over beide ‘kampen’ – de families [B] en [D] – maar zij hebben wel een gelijke mate van zeggenschap nu de beide bestuurders van de vennootschap – [B] en [D] – tevens de enig bestuurders zijn van de stichting. Zie in soortgelijke zin OK 13 december 2006,ARO 2007, 12 (Daidalos).
Zie bijvoorbeeld OK 16 juli 1987,NJ 1988, 579 (Schoonmaakbedrijf Briljant, m.nt. Maeijer).
OK 23 juni 1994,NJ 1995, 456 (ITP Holland Beleggingsmaatschappij).
OK 4 mei 1995, rekestnr. 54/95 OK (Schoonmaakbedrijf Kerstens).
OK 11 november 1999,JOR 2000, 31, r.o. 2.7-2.9 en 4.2 (Llenth Beheer).
Vergelijk OK 30 juni 1988, rekestnrs. 30/86 en 31/86 OK (Vervoercentrum Leiden-Transportbedrijf C. Hogenes: sinds 1985 hebben geen AVA’s plaatsgevonden).
Onder andere: OK 26 april 1972,NJ 1973, 6; OK 23 juni 1977,NJ 1978, 440 (m.nt. Maeijer); OK 1 april 1982, rekestnr. 4/82 OK (Complete Woninginrichting Gebr. Moeskops); OK 24 juni 1982,NJ 1983, 638 (Huisdierencrematorium Stompwijk, m.nt. Maeijer); OK 30 september 1982, rekestnr. 22/82 OK (ICCJ); OK 29 mei 1986,NJ 1988, 98 (De Stefano Delft, m.nt. Maeijer).
Onder andere OK 22 januari 1981, rekestnr. 23/80 OK (Landgoed Huys Sevenaer).
Zie opnieuw OK 22 januari 1981, rekestnr. 23/80 OK (Landgoed Huys Sevenaer). Vergelijk ook OK 15 december 1988, rekestnrs. 31/88 en 32/88 OK (Assbel: de AVA is sinds 1981 niet bijeengeroepen).
OK 24 januari 1985, rekestnr. 31/84 OK (Van den Berg).
Zie bijvoorbeeld OK 4 juli 1985, rekestnr. 13/85 OK (De Rozelaer: verzoekster heeft zich vanaf 1983 aan alle verdere directe bemoeienissen met de onderneming onttrokken).
Blijkens OK 16 juli 1987,NJ 1988, 579 (Schoonmaakbedrijf Briljant, m.nt. Maeijer) wordt verzoeker sinds twee jaar de toegang tot het bedrijf ontzegd.
Onder andere: OK 30 juni 1988, rekestnrs. 30/86 en 31/86 OK (Vervoercentrum Leiden-Transportbedrijf C. Hogenes); OK 28 november 1991, rekestnr. 35/91 OK (Mediselect); OK 13 december 2006,ARO2007, 12 (Daidalos).
OK 15 december 1988, rekestnrs. 31/88 en 32/88 OK (Assbel).
OK 7 november 1996, rekestnr. 660/96 OK (Skipper Club Charter): bestuurder [J] houdt middellijk 420 cumulatief preferente aandelen en 400 gewone aandelen, terwijl de andere bestuurder – [B] – middellijk 400 gewone aandelen in handen heeft.
OK 8 oktober 1998,JOR1998, 166 (Hoffmann Beheer, m.nt. Josephus Jitta): [Sr] houdt 187 aandelen A in Hoffmann Beheer, terwijl [Jr] 93 aandelen A en 70 aandelen B in handen heeft.
OK 27 april 2005,ARO 2005, 77 ( Dolphin Watercompany): [WCN] en [DH] zijn de statutair bestuurders van Dolphin Watercompany. [WCN] houdt 35% van de aandelen, terwijl de overige 65% wordt gehouden door [DD] en [AB] (beide dochtervennootschappen van [DH]).
OK 17 november 2003,ARO 2003, 175 (Dolphin Watercompany).
Het vierde geval betreft OK 5 januari 1995,NJ 1995, 376 (Grafische Industrie Van Eerd): het bestuur van de vennootschap wordt gevormd door twee broers, althans hun personal holdings. De aandelen worden gehouden door een stichting AK, waarvan beide broers tezamen met hun vader bestuurder zijn (beiden hebben daarin ieder een stem, hun vader drie stemmen). De certificaten van aandelen zijn in handen van Van Eerd Holding, waarvan de broers (middellijk) 50%-aandeelhouder en bestuurder zijn.
Vergelijk OK 22 januari 1981, rekestnr. 23/80 OK (Landgoed Huys Sevenaer). De onderzoeker merkt op: ‘Iedere samenspraak tussen beide directeuren ontbreekt en schijnt, mede gelet op hun totaal verschillende inzichten en persoonlijkheidsstructuur, door wederzijdse incompatibiliteit ook onmogelijk althans, ware zij geforceerd te arrangeren, onvruchtbaar.’ Zie in soortgelijke zin: OK 24 juni 1982,NJ 1983, 638 (Huisdierencrematorium Stompwijk, m.nt. Maeijer); OK 29 mei 1986,NJ 1988, 98 (De Stefano Delft, m.nt. Maeijer).
Tot de circa 40 in paragraaf 5.2.1 aangehaalde vennootschappen waarin de besluitvorming in de AVA en/of het bestuur is geblokkeerd, behoren ten minste 15 familievennootschappen, daaronder begrepen gevallen waarin de aandeelhouders (inmiddels ex-)echtgenoten zijn.
OK 17 maart 1983,NJ 1984, 462 (BV Handelsvereeniging, m.nt. Maeijer); OK 30 juli 2001, rekestnr. 561/2001 OK (Cohere Holding).
OK 29 november 2005,ARO 2005, 210 (Dyna Music Systems).
OK 30 juli 2001, rekestnr. 561/2001 OK (Cohere Holding).
OK 30 juni 2003,ARO 2003, 116 (Polyplus Holding).
133. Het grootste gedeelte – ruim 35 – van de procedures waarin door de Ondernemingskamer tot wanbeleid is geconcludeerd, betreft vennootschappen met twee of meer (groepen) aandeelhouders met eenzelfde belang en daarmee een gelijke mate van zeggenschap in de AVA.1 Als gevolg van de meningsverschillen blokkeert de besluitvorming in de AVA voortdurend, waardoor belangrijke besluiten niet meer worden genomen. Zo worden jaarrekeningen niet vastgesteld2, worden vacatures in de RvC niet vervuld3, wordt geen dividend uitgekeerd4, enzovoort. In een enkel geval gaan statutaire voorzieningen ter regeling van conflicten tussen de aandeelhouders zelf een bron van conflicten vormen.5 In extreme gevallen zijn de aandeelhouders sinds een aantal jaren niet bijeengekomen.6
In ongeveer 22 van de hierboven bedoelde zaken vormen de beide 50%-aan-deelhouders tevens het bestuur dan wel hebben beide groepen aandeelhouders daarin een ‘afgezant’. De problemen leiden er toe dat de besluitvorming binnen het bestuur eveneens stagneert, (ook) omdat beide partijen elkaar het besturen onmogelijk maken.7 De consequentie hiervan is onder meer dat belangrijke beleidsbeslissingen niet worden genomen, jaarrekeningen niet worden opgemaakt8, de AVA niet bijeen wordt geroepen9 en geen tantièmes voor het personeel worden vastgesteld10. In een aantal gevallen zijn de geschillen tussen de bestuurders geëscaleerd: een van hen verschijnt om die reden niet op kantoor11 dan wel hem wordt door zijn medebestuurder de toegang tot het bedrijf ontzegd.12 In een enkel geval is in een civiele procedure (reeds) gevorderd de compagnon als bestuurder te schorsen of te ontslaan.13
Varianten . De casus inzake Assbel14 vertoont een iets ander beeld: de enige bestuurder is tevens minderheidsaandeelhouder, terwijl de meerderheid van de aandelen wordt gehouden door zijn tante. Toch is ook binnen deze vennootschap in deze zin sprake van een impasse, dat ingevolge de statuten voor een besluit tot ontslag van de bestuurder een tweederde meerderheid vereist is in een vergadering waarin meer dan de helft van het geplaatst kapitaal is vertegenwoordigd.
In een viertal zaken zijn de aandelen niet gelijk verdeeld, maar is desondanks sprake van een bestuurlijke impasse. Zo verkeert het bestuur van Skipper Club Charter15 (nog steeds) in een impasse omdat het besluit van de AVA tot ontslag van een van de bestuurders (tevens minderheidsaandeelhouder) is teruggedraaid in een civiele procedure, terwijl de meerderheidsaandeelhouder van Hoffmann Beheer schijnbaar, hoewel hij op enig moment wel een adviesaanvraag te dier zake aan de ondernemingsraad heeft voorgelegd, nooit tot ontslag van zijn zoon als bestuurder is overgegaan.16 [WCN] – houdster van 35% van de aandelen in Dolphin Watercompany17 – is in de AVA van 25 april 2003 als bestuurder geschorst, welke schorsing door de Ondernemingskamer in haar beschikking van 17 november 200318 is bestendigd voor de duur van het geding. Dat de leiding desondanks in een impasse verkeert, is het gevolg van het feit dat een groot aantal bestuursbesluiten ingevolge de statuten de goedkeuring behoeft van de AVA met een tweederde meerderheid van de aldaar uitgebrachte stemmen.19
134. Oorzaak van de problemen tussen partijen is veelal een structureel verschil van inzicht op zakelijk en/of op persoonlijk vlak (botsende karakters20; een aan-tal van de onderhavige vennootschappen is familievennootschap21). Uit enkele beschikkingen blijkt echter meer concreet welke de brandhaard is van de conflicten. Een van de bestuurders dan wel de enige bestuurder wordt verweten dat hij zijn eigen belangen heeft laten prevaleren boven die van de vennootschap, onder andere door het (ongerechtvaardigd) onttrekken van gelden aan haar vermogen22 of door de vennootschap concurrentie aan te doen via andere vennootschappen.23 In een enkel geval heeft (een van) de bestuurder(s) zich schuldig gemaakt aan fraude24of het verdoezelen van verduistering.25