10.4 Stap 3: Welke overgangsmaatregelen zijn geschikt om de ongewenste gevolgen van werking weg te nemen?

In stap 1 van dit beoordelingskader is vastgesteld wat de gevolgen zijn van werking van een nieuwe regel als deze met terugwerkende kracht, onmiddellijke werking of uitgestelde werking wordt ingevoerd. Daarbij heb ik vastgesteld dat deze werkingsregels kunnen leiden tot:

In par. 10.2 heb ik deze gevolgen beschreven. Bij de beschrijving heb ik steeds een stroomschema opgenomen aan de hand waarvan kan worden vastgesteld of een bepaalde wetswijziging leidt tot een of meer van de gevolgen.

In stap 2 heb ik vervolgens uitgewerkt hoe in een concrete situatie kan worden beoordeeld of een werkingsregel op grond van de beginselen van behoorlijk overgangsbeleid toelaatbaar is. Daarbij heb ik onderscheid gemaakt tussen belastende (par. 10.3.2) en begunstigende (par. 10.3.3) wetswijzigingen. Bij begunstigende wetswijzigingen spelen de beginselen van behoorlijk overgangsbeleid namelijk een beperktere rol.

Als onder stap 2 is geconcludeerd dat de beoogde werkingsregel niet toelaatbaar of onwenselijk is, moet worden afgewogen of in een alternatieve werkingsregel wordt voorzien of dat een overgangsmaatregel wordt getroffen. Om te beoordelen of een alternatieve werkingsregel wel toelaatbaar is, moet stap 2 opnieuw worden doorlopen.

Het treffen van een overgangsmaatregel kan op grond van verschillende beginselen gewenst zijn. Als een werkingsregel leidt tot materieel of maatschappelijk terugwerkende kracht of ingrijpt in voldongen feiten of afgeronde toestanden zal op grond van het beginsel van eerbiediging van gerechtvaardigde verwachtingen en eventueel op grond van bescherming van het eigendomsrecht een aanvullende overgangsmaatregel gewenst zijn. In de volgende tabel geef ik aan in hoeverre een overgangsmaatregel geschikt is om de genoemde gevolgen van werking weg te nemen.

Ook de andere beginselen van behoorlijk overgangsbeleid kunnen evenwel het treffen van een overgangsmaatregel wenselijk maken, ongeacht of een regel leidt tot materieel of maatschappelijk terugwerkende kracht of ingrijpt in voldongen feiten of afgeronde toestanden. Op grond van het beginsel van technische en financiële uitvoerbaarheid ligt het treffen van een correctieregeling voor de hand in de situatie dat terugwerkende kracht onuitvoerbaar is en het rechtsgevolg naar zijn aard niet-omkeerbaar is. Het ne-bis-in-idembeginsel vraagt om een compartimenteringsregel. Voor deze situaties waarin een overgangsmaatregel gewenst kan zijn, valt niet op voorhand aan te geven welke overgangsmaatregel daarvoor geschikt is. Om die reden vermeld ik in het volgende schema alleen of een bepaald beginsel van behoorlijk overgangsbeleid aanleiding kan zijn voor het treffen van een belastende of begunstigende overgangsmaatregel.