4.9.1 Financiering van class actions (eerste go f)

Vanuit het perspectief van rechtzoekenden lijkt de fmanciering van class actions in dit regime optimaal geregeld te zijn. Het systeem van no cure no pay levert een laagdrempelige, duidelijke en voorspelbare betalingsafspraak voor de betrokkenen op, waarbij rechtzoekenden geen financieel risico lopen. Dit effect wordt versterkt door de 'American rule', ofwel de afwezigheid van de mogelijkheid van proceskosten-veroordeling ten gunste van de verweerder, indien de actie van de eiser niet mocht slagen (no fee-shifting). Daarmee worden de financiële risico's en verantwoordelijkheid voor de actie overgeheveld naar de class advocaat.

Een andere consequentie die aan no cure no pay wordt toegeschreven is dat het de kwaliteit van de belangenbehartiging in gevaar kan brengen. Deze consequentie lijkt door het class action instrument echter juist verminderd te kunnen worden door de opheffing van de zogenaamde 'investeringsasymmetrie' die in het traditionele één-op-één proces bestaat.

Opvallend is de aandacht in dit regime niet alleen voor de toegang tot belangenbehartigers, maar ook voor de verbetering van de kwaliteit daarvan, doordat de opbouw van expertise in dergelijke zaken, evenals in het Engelse regime, van overheidswege gestimuleerd wordt. Een en ander komt tot uitdrukking in de selectiecriteria voor de class advocaat. Door de wettelijke wijziging van december 2003 is de aandacht nadrukkelijk gevestigd op het belang van de rol en daarmee de selectie en de beloning van de class advocaat. De rechtswetenschap lijkt hieraan een belangrijke bijdrage te hebben geleverd. Bij de invoering van de class action regeling in 1966 werd de relatie tussen de classleden en de class advocaat vooral gezien als een vertrouwensrelatie. Gebleken is dat dit een beperkt, althans een te eenzijdig beoordelingskader oplevert. De analyses van class actions en van no cure no pay in het licht van rechtseconomische agency theorieën en psychologische inzichten over risicopreferenties leiden tot nieuwe inzichten over de gevaren van het instrument en de mogelijke aanpak daarvan, maar het laatste woord daarover lijkt nog niet te zijn gesproken.

Een andere consequentie van de overheveling van de financiële risico's van de actie naar de class advocaat is het ontstaan van het fenomeen `entrepreneurial lawyering'. Daarmee wordt de vercommercialisering van de advocatenpraktijk bedoeld, maar dan in grotere mate dan bij de beroepsgroep logischerwijs als gewoon of gebruikelijk mag worden beschouwd. Dat betekent dat class advocaten ondernemers worden die enorme financiële risico's dragen en daardoor aan risicospreiding moeten doen. Daarvoor is volume nodig, hetgeen intensivering van hun optreden, grotere activiteit en dus meer (collectieve) acties tot gevolg kan hebben. Behalve dat de toegang tot het recht hierdoor in absolute zin kan toenemen, neemt hierdoor tevens het belang verder toe van gestroomlijnde procedures en mechanismen die tijdig lichtvaardig ingestelde en 'inhoudloze' acties moeten uitfilteren, zoals bijvoorbeeld een proces-kostenveroordeling of een preliminaire inhoudelijke beoordeling van het onderliggende geschil. In het Amerikaanse regime wordt de voorkeur aan de tweede maatregel gegeven.