4.3.2 Proceseconomie, rechtszekerheid en rechtseenheid

Het voordeel van class action uit proceseconomisch oogpunt spreekt voor zich: het instrument leidt tot concentratie in het proces, daar waar anders sprake zou zijn van versnippering en dus van dubbele werkzaamheden en onnodige verspilling van middelen.1 Het belang van deze doelstelling neemt toe in een tijd die gekenmerkt wordt door globalisering en schaalvergroting: een enkele handelwijze, praktijk of product heeft gevolgen voor talloos veel levens, handelwijzen en andere producten.

Hoewel deze doelstelling primair geformuleerd is vanuit het perspectief van de rechterlijke macht en de vermoedelijke massaschadelijders, aan wie ze tijd- en kostenbesparing in het vooruitzicht stelt, blijkt er een neveneffect op te treden dat gunstig is voor potentiële verweerders. Het biedt ze namelijk het vooruitzicht op finaliteit en de zekerheid niet geconfronteerd te worden met tegenstrijdige of inconsistente uitspraken.2 Dat laatste is uit oogpunt van rechtsgelijkheid overigens ook voor de schadelijders van belang.

In relatie tot substantiële massaschade lijkt deze doelstelling het meest relevant te zijn, maar ook hier zijn enige relativerende opmerkingen op hun plaats. De (opt out) structuur van class action heeft de potentie om de kring van rechtzoekenden uit te breiden door ook diegenen in het proces te betrekken die zich niet bewust waren van het bestaan van hun aanspraken of niet van plan waren om ze geldend te maken. Sommige auteurs zeggen daarom dat class action `inherently an enabling mechanism' is.3 Daarnaast kunnen alle maatregelen die erop gericht zijn om een procedure efficiënter te maken en die daarin succesvol zijn in beginsel de potentie van 'aanzuigende werking' hebben. Hoe efficiënter en dus eenvoudiger het is om aanspraken geldend te maken, des te meer gebruik er van een (class action) regeling zal worden gemaakt.

Voorts blijkt uit een empirische studie naar class actions op federaal niveau dat een class action vijf keer meer rechterlijke tijd in beslag neemt dan een standaard procedure,4 maar net als bij de in 3.9.1 besproken invloed van deze kosten speelt ook hier de vraag hoe dit gegeven gewaardeerd dient te worden. Een standaardprocedure kan bezwaarlijk als een vergelijkingsmaatstaf worden gehanteerd.5 Deze cijfers bevatten wel indicaties van de verwachte rechterlijke belasting in class actions waarmee in de interne organisatie van de rechterlijke macht rekening dient te worden gehouden.