3.7.7.3.2 Wijze van uitwinning van vorderingen tot levering van een onroerende zaak

113. Wanneer het op de vordering tot levering van een goed op naam - hierna verder alleen een onroerende zaak (maar het gestelde geldt evenzeer voor andere registergoederen als teboekstaande schepen en luchtvaartuigen) - gelegde beslag in beginsel doeltreffend is, omdat de beslagdebiteur aan zijn verplichtingen jegens de derde-beslagene heeft voldaan, rijst de vraag op welke wijze dit beslag verder moet worden vervolgd en uitgewonnen. Anders gezegd: hoe wordt de vordering tot levering van de onroerende zaak uitgewonnen, opdat de beslaglegger zich uiteindelijk kan verhalen op de opbrengst van de onroerende zaak zelf? Het wettelijk systeem ter zake is enigszins omslachtig, maar op zich zelf wel voldoende duidelijk.

Dit systeem zit in grote lijnen als volgt in elkaar: (i) de derde-beslagene dient in zijn op de voet van art. 476a lid 1 af te leggen Verklaring aan te geven dat hij het beslagen goed (= de vordering tot levering) aan de beslagdebiteur verschuldigd is, waarna hij (ii) ingevolge art. 477 lid 1 verplicht is dit 'goed' overeenkomstig die Verklaring ten behoeve van de beslaglegger aan de deurwaarder ter 'beschikking te stellen'. Ingevolge de tweede volzin van deze bepaling geldt voor 'verschuldigde goederen', dat zij ook onder de derde mogen 'worden gelaten, totdat zij voor de verdere afwikkeling van de executie nodig blijken'. Deze bepaling is met name van belang wanneer het niet nodig is om meteen alle in beslag genomen goederen te verkopen, dan wel omdat het voor alle partijen eenvoudiger is het goed eerst te verkopen en daarna 'rechtstreeks aan de koper te doen toekomen' (dat wil zeggen leveren), en ten slotte wanneer de beslaglegger de afgelegde Verklaring op de voet van art. 477a lid 2 wil betwisten omdat 'hij meent dat andere goederen verschuldigd zijn'.1

Het zal geen betoog behoeven dat de in beslag genomen vordering tot levering van de onroerende zaak, niet reeds op zich zelf voor uitwinning vatbaar is. Alleen de onroerende zaak zal immers als zodanig door verkoop in het openbaar - of eventueel onderhands2 - tot een (executie-)opbrengst kunnen leiden waarop de beslaglegger zich uiteindelijk kan verhalen. Teneinde nu deze 'sprong' - van vordering naar de zaak zélf - te kunnen maken, is in art. 477 lid 5 het volgende bepaald:

In de zeer summiere toelichting bij deze bepaling heeft de wetgever daarover het volgende gezegd3:

Daargelaten of niet een wat eenvoudiger wijze van executie te bedenken was geweest4, brengt een en ander voor een in beslag genomen vordering tot levering van een onroerende zaak, in elk geval met zich mee dat deze executie verder op de voet van de art. 514 e.v. zal moeten plaatsvinden.

114. Ingevolge art. 514 lid 1 geschiedt de executoriale verkoop ten overstaan van een bevoegde notaris. Aangezien deze notaris niet reeds in het exploot van derdenbeslag als bedoeld in art. 475 lid 1 (jo. art. 475a lid 3) zal zijn aangewezen, zal diens 'aanwijzing' overeenkomstig art. 514 lid 2 in beginsel een afzonderlijk exploot van de beslaglegger aan de beslagdebiteur moeten geschieden. Niet onpraktisch zou het overigens zijn de aanwijzing van de notaris meteen in het exploot op te nemen, waarbij overeenkomstig art. 475i het exploot houdende het derdenbeslag aan de beslagdebiteur moet worden overbetekend. De juridische grondslag voor de hier besproken executoriale verkoop is, naast het bepaalde in art. 477 lid 5 verder te vinden in art. 477b lid 2 dat in het bijzonder het oog heeft op de levering die uiteindelijk aan de veilingkoper zal moeten geschieden. Daarin is het volgende bepaald:

Deze bepaling heeft in de MvT Mv. de volgende verhelderende toelichting meegekregen5:

De met de executie belaste notaris is op grond van dit samenstel van wettelijke bepalingen niet alleen bevoegd de onroerende zaak volgens de art. 515-524 in het openbaar te verkopen, maar tevens om die zaak namens de derde-beslagene te leveren aan de koper op de veiling. Door deze levering wordt de derde dan tevens en tegelijkertijd jegens de beslagdebiteur gekweten. De levering aan de veilingkoper geschiedt blijkens art. 525 lid 1

Voor executoriale verkoop van onroerende zaken vormt art. 525 lid 1 derhalve de tegenhanger van art. 3:89 lid 1: het notarieel opgemaakte proces-verbaal van toewijzing vervangt hier de voor vrijwillige overdracht vereiste notariële akte.

Ingevolge art. 524 is de koper op de veiling gehouden 'de koopprijs te voldoen in handen van de notaris', die daaruit eerst de 'kosten van de executie'6 voldoet. De notaris dient vervolgens aan de bewaarder van de openbare registers een verklaring over te leggen, waaruit blijkt 'dat de koopprijs in zijn handen is gestort' (art. 525 lid 2). Zonder die verklaring weigert de bewaarder de inschrijving, zodat de levering dan niet tot stand kan komen. In art. 525 lid 2 is voorts bepaald dat,

wordt overgelegd aan de deurwaarder die met de executie van de onroerende zaak is belast. Zonder deze schriftelijke verklaring - waarvan de achtergrond wordt gevormd door het in § 3.7.73.1 besproken opschortingsrecht van de derde7 - dient de bewaarder de inschrijving in de openbare registers van het proces-verbaal van toewijzing eveneens te weigeren. Dit systeem van uitwinning van een in beslag genomen vordering tot levering van een onroerende zaak, is in de MvA II lnv bij art. 525 lid 2 nog als volgt nader verduidelijkt8:

Op deze wijze is een sluitende, zij het enigszins omslachtige, wijze van beslag op en executie van een vordering tot levering van een onroerende zaak in het leven geroepen. Op de vraag of dat óók geldt voor uitwinning van andere goederen op naam, waarvan de vordering tot levering in beslag is genomen, zal hierna in § 3.7.7.4 worden ingaan.

De financiële afwikkeling van de executie geschiedt verder geheel door de notaris. Voor de deurwaarder die het derdenbeslag heeft gelegd, is hier geen rol meer weggelegd. Nadat de notaris ingevolge art. 524 de kosten van de executie heeft voldaan, zal hij overeenkomstig art. 551 lid 1 uit de netto-opbrengst aan de schuldeiser die het derdenbeslag had geleg9, afdragen

Voor het geval sprake is van een overschot keert de notaris dat uit 'aan de geëxecuteerde' (art. 551 lid 1 laatste zin). Dat zal óók moeten gebeuren na executie uit hoofde van een gelegd derdenbeslag, aangezien levering van de onroerende zaak - het goed - ingevolge de executoriale verkoop aan de veilingkoper immers 'tevens (geldt) als levering van dit goed aan de geëxecuteerde' (art. 477b lid 2): de beslagdebiteur/geëxecuteerde wordt dus op één ondeelbaar moment - bij wege van fictie - geacht eigenaar van het geveilde goed te zijn geweest. De wetgever heeft daarmee buiten twijfel willen stellen dat de derde-beslagene door een en ander 'jegens de geëxecuteerde is bevrijd'.11 Voor het geval er vervolgens geschil over de verdeling van de netto-opbrengst ontstaat - bijv. tussen schuldeisers die eveneens derdenbeslag hebben gelegd op de vordering tot levering van dezelfde onroerende zaak (art. 478)12, dan wel tussen de eerste beslaglegger en een hypotheekhouder of andere beperkt gerechtigde - zal overeenkomstig de art. 551a e.v. een rangregeling geopend moeten worden, in het kader waarvan uiteindelijk de rechter de verdeling van de opbrengst definitief zal vaststellen (zie daarover § 73.7).