1.2.1 Maatschappelijke en juridische ontwikkelingen

In de eerste plaats vormen algemene maatschappelijke en juridische ontwikkelingen aanleiding om de huidige koers tegen het licht te houden. Het uitgangspunt van de koers van de Hoge Raad dateert uit eind jaren 70, terwijl het speelveld van voorlichting sindsdien enorm is veranderd. Eenvoudig voorbeeld is de komst van internet en digitalisering.1 Dat heeft de hoeveelheid, toegankelijkheid en mogelijkheden van voorlichting sterk vergroot. De Belastingdienst is de afgelopen decennia steeds meer, steeds beter en steeds gevarieerder voorlichting gaan geven aan het publiek.

Belangrijke ontwikkeling is verder dat de functie en het doel van voorlichting in het proces van belastingheffing de afgelopen decennia aanzienlijk is veranderd. Van een aanvankelijk relatief basale informatievorm om kennis over te dragen, is voorlichting in de uitvoeringspraktijk geëvolueerd tot een beleidsinstrument om naleving van fiscale wet- en regelgeving te bevorderen (compliance; zie paragraaf 2.3.3.3).2Factoren als het toegenomen aantal belastingplichtigen, de massaliteit van de belastingheffing, steeds complexere belastingwetgeving en de noodzaak om schaarse uitvoeringscapaciteit efficiënt in te zetten, hebben geleid tot een andere visie op rechtshandhaving, waarin vrijwillige medewerking van belastingplichtigen belangrijk(er) is geworden. De Belastingdienst besteedt daarom bijzonder veel aandacht aan dienstverlening en communicatie (zie hoofdstuk 3).

Bovendien zijn de afgelopen decennia, zo kan zonder twijfel worden aangenomen, fiscale wet- en regelgeving er niet eenvoudiger op geworden. Dat maakt dat burgers in toenemende mate afhankelijk worden van de informatie die de Belastingdienst daarover verstrekt.3 Tegelijkertijd verschijnen regelmatig verontrustende berichten over door de Belastingdienst gemaakte fouten in de uitvoering,4 evenals over de enorme uitvoeringslasten die op de Belastingdienst drukken, mede vanwege de complexiteit van belastingwetgeving. Ondertussen zijn de verwachtingen van burgers over de dienstverlening hooggespannen, net als de eigen ambities van de Belastingdienst over de te leveren kwaliteit.5

De voorlichtende taak van de Belastingdienst is dus belangrijker, maar ook gecompliceerder geworden. Dergelijke ontwikkelingen brengen de noodzaak mee na te gaan of de huidige koers nog steeds is afgestemd op ‘de’ werkelijkheid die het recht bestrijkt.6