9.1 Inleiding

Volgens vaste rechtspraak is een aantasting van eigendom door belastingheffing in strijd met artikel 1 Eerst Protocol, als de belasting leidt tot een excessieve last, dan wel een fundamentele inbreuk maakt op de financiële positie van de betrokkene (zie par. 7.2). Maar wanneer is daarvan sprake? Het EHRM heeft daar nooit een helder antwoord op gegeven1, wat gezien het casuïstische karakter van zijn rechtspraak ook niet te verwachten viel. Ook de totstandkomingsgeschiedenis van het Eerste Protocol biedt op dit punt weinig aanknopingspunten. Wat daaruit wel afgeleid kan worden is dat een belastingheffing die leidt tot arbitraire confiscatie niet verenigbaar is met artikel 1 Eerste Protocol. Maar wat is een arbitraire confiscatie? Wellicht is daarvan sprake bij een inkomstenbelastingheffing naar een tarief van 100%, maar hoe kan dan verklaard worden dat de ECRM in een in de volgende paragraaf te bespreken arrest uit 1959 een inkomstenbelastingheffing met een tarief van 100% wel aanvaardbaar heeft geacht? Daar komt bij dat het belastingtarief niet alles zegt. De belastinggrondslag is evenzeer bepalend voor het effect dat een belastingheffing heeft op de financiële positie van een betrokkene. Dit wordt geïllustreerd door de Nederlandse vermogensrendementsheffing. Het tarief daarvan is slechts 30%, maar omdat de belasting wordt geheven over een fictief rendement kan de belastingheffing het daadwerkelijk genoten rendement ver overtreffen, waardoor het effectieve belastingtarief ver boven de 100% ligt. De enige manier om zicht te krijgen op wat het EHRM als een excessieve en dus met artikel 1 Eerste Protocol strijdige belastingheffing beschouwt, is door bestudering van casuïstiek. Gelukkig bestaat daaraan geen gebrek. Belastingplichtigen hebben regelmatig klachten ingediend in Straatsburg omdat zij meenden dat hun eigendomsrecht door een belastingheffing werd geschonden.