6.3.1 Algemene uitgangspunten

194. Rechterlijke uitspraken hebben op verschillende wijzen werking. Te onderscheiden zijn de zelfwerkende kracht, de executoriale kracht, kracht van gewijsde, de bindende kracht in een ander geding (gezag van gewijsde) en (vrije) bewijskracht.1 Dat een rechterlijke uitspraak zelfwerkende kracht heeft, betekent dat zij niet vrijblijvend is, maar bindt. De uitspraak bepaalt rechten en verplichtingen, zij legt een rechtstoestand vast. In beginsel gaan de uit de uitspraak voor partijen voortvloeiende verplichtingen in op het moment dat zij wordt gedaan. De executoriale kracht van de rechterlijke uitspraak maakt het mogelijk dat zij ten uitvoer wordt gelegd door een van de partijen bij die uitspraak, vertegenwoordigd door een daartoe bevoegde ambtenaar (de deurwaarder). De partij die van de executoriale kracht gebruik wil maken, moet de uitspraak eerst doen betekenen aan de wederpartij alvorens tot executie over te kunnen gaan (art. 430 lid 3 Rv). De uitspraak heeft in beginsel ook executoriale kracht gedurende de periode dat zij nog niet in kracht van gewijsde is gegaan. Zij verkrijgt kracht van gewijsde indien daartegen geen gewone rechtsmiddelen (onder andere hoger beroep, verzet en cassatie) meer openstaan en zij niet meer kan worden aangetast door een van deze rechtsmiddelen.2 Door het instellen van bijvoorbeeld hoger beroep wordt met name het afdwingbare karakter van de uitspraak geraakt3: de executie wordt geschorst, tenzij de uitspraak uitvoerbaar bij voorraad is verklaard.4Gezag van gewijsde betreft de bindende kracht van de in een rechterlijke uitspraak (mits deze kracht van gewijsde heeft verkregen) vervatte beslissingen aangaande de rechtsbetrekking in geschil tussen dezelfde partijen in een ander geding, gesteld dat een van hen zich daarin op de bindende kracht beroept. De rechter in ‘het andere geding’ is bij het geven van zijn beslissing gebonden aan de beslissingen in de eerdere rechterlijke uitspraak: deze zijn onbetwistbaar. Ten slotte, het gezag van gewijsde dient uitdrukkelijk te worden onderscheiden van de eventuele bewijskracht van rechterlijke uitspraken. De in civielrechtelijke uitspraken vervatte oordelen – door (een van) de partijen in het latere geding ingebracht – omtrent de feiten hebben in beginsel vrije bewijskracht, hetgeen inhoudt dat de rechter het in het latere geding van de omstandigheden van het geval zal laten afhangen of, en zo ja, welke bewijswaarde hij hecht aan de in dat geding ingebrachte uitspraak uit het eerdere geding (vergelijk art. 152 Rv5).