2.4.1.1 De overeenkomst van opdracht als handelsovereenkomst

De overeenkomst van opdracht kan in business-to-business-relaties kwalificeren als handelsovereenkomst in de zin van artikel 6:119a BW. Dit is het geval als – kort en ongenuanceerd gezegd – de overeenkomst strekt tot het tegen betaling verrichten van diensten én tot stand is gekomen tussen één of meer natuurlijke personen die handelen in de uitoefening van een beroep of bedrijf, tussen rechtspersonen of tussen een natuurlijk persoon die handelt in de uitoefening van een beroep of bedrijf en een rechtspersoon (artikel 6:119a lid 1 BW). Als de overeenkomst van opdracht aan deze wettelijke definitie voldoet, kan de opdrachtnemer bij een te late betaling van het loon de wettelijke handelsrente in rekening brengen. De wettelijke handelsrente ex artikel 6:119a BW vormt de implementatie van Richtlijn 2011/7/EU, die Richtlijn 2000/35/EG heeft opgevolgd en expliciet, maar niet uitsluitend, de mkb-ondernemer (ten opzichte van de grote ondernemingen) beoogt te beschermen tegen betalingsachterstanden bij handelstransacties.1 Met andere woorden: de wettelijke handelsrente heeft vooral tot doel te voorkomen dat grote ondernemingen mkb-ondernemers (bewust) te laat betalen, maar geldt ook daarbuiten voor elke handelstransactie.

De wettelijke handelsrente gaat in beginsel automatisch lopen;2 een aanmaning is zodoende niet vereist.3 De reden hiervoor is dat van een niet-particuliere schuldenaar een zekere mate van professionaliteit mag worden verwacht, waaronder dat hij weet wanneer een betalingstermijn verstrijkt.4 De betalingstermijn dient dus serieus te worden genomen en is een uitvloeisel van de ratio van de wettelijke handelsrente. De regeling wil op deze manier immers voorkomen dat de grotere partij het verschuldigde bedrag (bewust) te laat voldoet ten koste van de kleinere partij,5 die mogelijk niet in de positie verkeert om de grotere wederpartij tot betaling te dwingen.6 Deze rentevoet is daarom aanmerkelijk hoger dan die van de ‘gewone’ wettelijke rente, waarmee wordt beoogd betalingsachterstanden in het bedrijfsleven uit financieel oogpunt onaantrekkelijk te maken.7 Dit is te beschouwen als een vorm van ongelijkheidscompensatie.

In dit onderzoek neem ik als uitgangspunt dat de opdrachtnemer werkzaamheden verricht voor een niet-particuliere opdrachtgever en daarvoor een beloning ontvangt. Of de verhouding tussen de opdrachtgever en opdrachtnemer kwalificeert als handelsovereenkomst, is dan ook vooral afhankelijk van het feit of de opdrachtnemer de overeenkomst in de uitoefening van zijn beroep of bedrijf is aangegaan.8 Ik heb bepleit dat het begrip ‘in de uitoefening van een beroep of bedrijf’ in het kader van artikel 7:405 lid 1 BW ruim moet worden geïnterpreteerd (zie paragraaf 2.2). Ook in dit verband kom ik – tegen de achtergrond van artikel 6:119a BW – tot een ruime uitleg. Toegepast op de opdrachtnemer oordeelde het Hof van Justitie namelijk dat van een ‘beroep of bedrijf’ sprake is als tegen betaling gestructureerd en duurzaam diensten worden geleverd.9 Daarbij maakt het niet uit of de organisatie uit slechts één persoon bestaat, wat de rechtsvorm is en of het de hoofd- of nevenactiviteit betreft. De opdrachtnemer die in dit onderzoek centraal staat, voldoet al gauw aan deze definiëring.10