9.4.3 Bewijsbeslag

De laedens van een mededingingsovertreding die beschikt over bescheiden die tegen hem kunnen worden gebruikt in een civiele procedure, zal proberen om het bewijsmateriaal onopgemerkt te laten verdwijnen. Bij de bestrijding van deze gang van zaken is het van belang de vraag te beantwoorden of beslag kan worden gelegd op bescheiden ter conservering van een bewijspositie. België, Engeland en Frankrijk kennen bijvoorbeeld vormen van bewijsbeslag.1 In de Nederlandse wet valt geen duidelijk antwoord te vinden op deze vraag.2 Het is de vraag of een grondslag kan worden gevonden in de exhibitieplicht. Bij een strikte lezing van artikel 843a Rv valt te concluderen dat slechts aanspraak bestaat op inzage, afschrift of uittreksel. Nu conservatoir beslag normaalgesproken bedoeld is om goederen waarbij vrees voor verduistering bestaat veilig te stellen in verband met verhaal van een geldvordering, is beslag tot afgifte strikt gezien niet geschikt.3 Beslaglegging tot afgifte geschiedt ter verkrijging van het originele stuk, terwijl op grond van artikel 843a Rv slechts aanspraak bestaat op inzage, afschrift of uittreksel. Er zijn dan ook auteurs die de mogelijkheid tot beslaglegging ter veiligstelling van bewijs slechts mogelijk achten na een wijziging van de wet. In de rechtspraak echter wordt de mogelijkheid tot het leggen van bewijsbeslag veelal toegelaten, daarbij gelden dan wel de beperkingen zoals die ook in artikel 843a zijn terug te vinden.4 Het moet bij het leggen van bewijsbeslag dan ook om bepaalde bescheiden gaan.

Dat bij de rechtbanken wordt uitgegaan van de mogelijkheid tot het leggen van bewijsbeslag, wordt duidelijk uit de zogenaamde beslagsyllabus. De beslagsyllabus is bedoeld om door de rechtbanken te worden gebruikt als handleiding bij de beoordeling van beslagrekesten. Daarnaast bevat de beslag-syllabus informatie voor de advocatuur omtrent de eisen die de rechtbanken met betrekking tot beslagrekesten stellen.5 De beslagsyllabus is samengesteld onder verantwoordelijkheid van het LOVC (het landelijk overleg van de sectoren civiel van de rechtbanken). De beslagsyllabus vermeldt:

Volgens de beslagsyllabus kan ook in het verlof worden bepaald dat afschriften van de bescheiden ((digitale) kopieën van bedoelde bescheiden, gegevensdragers, administratie en documenten) aan een gerechtelijk bewaarder worden verstrekt en dat de oorspronkelijke bescheiden, gegevensdragers, administratie en documenten terstond na het maken van kopieën aan gerekwestreerde dienen te worden teruggegeven. De rechter dient dan te bepalen (voor zover nodig) dat de eis in de hoofdzaak (in ieder geval inhoudende een vordering ex artikel 843a Rv — eventueel juncto artikel1019a Rv) binnen 14 dagen na het eerstgelegde beslag dient te worden ingesteld. In de beslagsyllabus wordt gewezen op het feit dat bij de laatste benadering de beslagene meteen weer de beschikking heeft over de onder hem in beslag genomen zaken, terwijl de beslaglegger niet de mogelijkheid krijgt om (zonder dat de beslagdebiteur is gehoord) met het beslag bewijs te vergaren. Wel bestaat het risico dat na de teruggave de oorspronkelijke bescheiden door de beslagene aan het beslag worden onttrokken.

Uit de regeling in de beslagsyllabus valt af te leiden dat het conservatoir bewijsbeslag uitsluitend strekt tot het conserveren van de bestaande situatie en niet om de beslaglegger de mogelijkheid te bieden om met het beslag bewijs te vergaren. Mogelijke bedrijfsgeheimen vormen geen obstakel voor het leggen van conservatoir bewijsbeslag in mededingingszaken.6 De gelaedeerde van een mededingingsinbreuk die bewijsbeslag laat leggen zal niet bij de inbeslagname of het maken van afschriften aanwezig mogen zijn. Veelal wordt een neutrale derde ingeschakeld om de stukken inclusief mogelijke bedrijfsgeheimen te bekijken. Deze derde kan bijvoorbeeld een notaris, advocaat of accountant zijn. Op deze manier wordt voorkomen dat door de gerekwestreerde (de houder van de bescheiden) schade wordt geleden. Ekelmans wijst daarbij op het feit dat de beslaglegger wel enigszins wijzer zou kunnen worden uit de omschrijving van de in beslag genomen bescheiden in het beslagexploit.7

De beslaglegger kan de voorzieningenrechter verzoeken om op grond van artikel 709 Rv te bevelen dat de bescheiden ter gerechtelijke bewaring worden afgegeven aan een door de voorzieningenrechter aan te wijzen bewaarder. Zeker ingeval de gelaedeerde van een mededingingsinbreuk vreest dat de beslagen bescheiden zonder gerechtelijke bewaring zullen verdwijnen, is de keuze voor een gerechtelijke bewaring een optie. Om te voorkomen dat de houder van de bescheiden niet meer over zijn bescheiden kan beschikken, is in de beslagsyllabus de mogelijkheid gecreëerd om de bescheiden te kopiëren en slechts de kopieën in bewaring te geven.8 De gelaedeerde van een mededingingsinbreuk die bewijsbeslag heeft laten leggen, zal vervolgens via een bodemprocedure of kort geding de vordering tot afgifte via een dagvaardigingsprocedure aanhangig moeten maken binnen een door de voorzieningenrechter te bepalen termijn.