5.3.3.3 Weigering getuige om te verklaren

Ook buiten het geval van een geheimhoudingsplicht kan een getuige weigeren te verklaren, al dan niet op grond van een hem toekomend verschoningsrecht. Wanneer de getuige dit inderdaad doet, is geen sprake van een effectieve ondervragingsgelegenheid.1 In § 3.5.2 van hoofdstuk 4 heb ik aangegeven dat de Hoge Raad jarenlang heeft geoordeeld dat in zo’n geval het ondervragingsrecht niet is geschonden. Wellicht is een beweegreden van de Hoge Raad daarvoor geweest dat de justitiële autoriteiten tevergeefs voldoende inspanningen hebben gedaan om de getuige voor ondervraging beschikbaar te krijgen.2 Ook het ehrm is van oordeel dat in het geval van een zwijgende getuige de autoriteiten niet nalatig zijn geweest.3

Wanneer een getuige zonder recht weigert vragen te beantwoorden, is het in bepaalde gevallen mogelijk de getuige te gijzelen (art. 294 Sv).4 Deze vrijheidsberoving is een zwaar middel om de getuige aan het praten te krijgen, waarvan de effectiviteit niet op voorhand vaststaat. In het arrest Grenzen getuigenbewijs oordeelde de Hoge Raad dat voor het gebruik voor het bewijs van de verklaring van een getuige die later weigert te verklaren, niet vereist is dat de rechter de gijzeling van die getuige heeft bevolen.5 In NJ 2013, 145 herhaalde hij deze opvatting. In die zaak was in cassatie afzonderlijk geklaagd over het niet gijzelen van de getuige. De Hoge Raad oordeelde dat de afwijzing van het getuigenverzoek in deze zaak niet onbegrijpelijk was. Het gerechtshof hoefde de getuige onder de omstandigheden van deze zaak niet te gijzelen.6 Het ehrm heeft, voor zover mij bekend, nooit geoordeeld over een zaak waarin een getuige volgens een klager had moeten worden gegijzeld.