3.3.1 Algemeen

Zo dient de bestuurder van wat in het normale spraakgebruik een auto heet de regels die daarop van toepassing zijn te zoeken in de categorie motorrijtuigen: alle voertuigen, bestemd om anders dan langs spoorstaven te worden voortbewogen uitsluitend of mede door een mechanische kracht, op of aan het voertuig zelf aanwezig dan wel door elektrische tractie met stroomtoevoer van elders, met uitzondering van fietsen met trapondersteuning.5 Een wetssysteem waarin de echte werkelijkheid van de auto wordt omschreven met een door de gebruiker niet als zodanig ervaren begrip motorrijtuig zal voor die gebruiker niet aanstonds en zonder voorkennis kenbaar zijn. Persoonlijk heb ik nooit iemand horen zeggen: "Kijk daar eens, dat is een mooi motorrijtuig!" of "Morgen ga ik een fiets met trapondersteuning kopen."

Een voorbeeld van een zakelijk systeemordeningscriterium dat niet aansluit bij de door gebruikers van het omgevingsrecht ervaren werkelijkheid, is het begrip inrichting in de Wet milieubeheer. Onder een inrichting wordt verstaan: elke door de mens bedrijfsmatig of in een omvang alsof zij bedrijfsmatig was, ondernomen bedrijvigheid die binnen een zekere begrenzing pleegt te worden verricht.6 Het begrip inrichting zal - hoewel het ruimer is - door ondernemers vaak worden gezien als een synoniem voor een bedrijf of onderneming.

Deze laatste twee begrippen sluiten wel aan bij het normale spraakgebruik van ondernemers en burgers. Onder het begrip inrichting zullen gebruikers van het omgevingsrecht slechts met de noodzakelijke specialistische juridische voorkennis een bedrijf of onderneming verstaan. Stel dat een advertentie in een gemeentelijk verschijnend blad slechts zou laten weten dat er een aanvraag is binnengekomen om op een bepaalde plek in een dorp een inrichting te bouwen. Hoewel ik daarnaar geen onderzoek heb gedaan, lijkt mij de kans groot dat de lezers van de advertentie niet onmiddellijk en vermoedelijk zelfs in het geheel niet zullen denken aan een bedrijf, onderneming of fabriek. De kans lijkt me groter dat zij zullen denken aan een psychiatrische of penitentiaire inrichting.

Voorbeelden van zakelijke systeemordeningscriteria die wel aansluiten bij het normale spraakgebruik zijn bouwen en bouwwerk. De Wabo verstaat onder bouwen: het plaatsen, geheel of gedeeltelijk oprichten, vernieuwen, veranderen of vergroten (van een bouwwerk).7 Het begrip bouwwerk is niet wettelijk gedefinieerd, maar in de jurisprudentie verduidelijkt: elke constructie van enige omvang van hout, steen, metaal of ander materiaal, die op de plaats van bestemming hetzij direct hetzij indirect met de grond verbonden is, hetzij direct of indirect steun vindt in of op de grond, bedoeld om ter plaatse te functioneren.' Hoewel deze uit de modelverordeningen van de VNG afkomstige definitie tot veel jurisprudentie aanleiding heeft gegeven, sluit deze definitie, evenals die voor bouwen nog steeds aan bij het normale spraakgebruik. Er bestaat in de praktijk geen enkele twijfel over dat het bouwen van een woning juridisch kan worden gekwalificeerd als het bouwen van een bouwwerk. De jurisprudentie heeft met name betrekking op zaken die in het normale spraakgebruik niet zonder meer als bouwen van een bouwwerk worden gezien, zoals het schilderen of stucen van een woning.8

Dat het niet ongelofelijk' is, illustreert Konijnenbelt: Er is een sterke neiging, de wetboeken compleet' te laten zijn, dat wil zeggen dat ze alle relevante wettelijke bepalingen over een bepaalde bevolkingsgroep bevatten (code rural, de l'artisa-nat) of betreffende een bepaalde materie (fiscale wetboeken, code du vin, enz.). Gevolg is dat de wetboeken omvangrijk zijn, 2.000 artikelen per wetboek is geen uitzondering. Bepalingen die worden ontleend aan andere wetboeken of aan andere wetten die ook afzonderlijk blijven bestaan, krijgen dan de vorm van een citaat (...). Om te voorkomen dat verschillende teksten die identiek moeten blijven, bij wijziging gaan uiteenlopen, wordt dan sedert enkele jaren de moederbepaling' soms uitdrukkelijk aangeduid als hoofdtekst (code pilote, aldus de te ruime benaming), terwijl de afgeleide teksten 'code suiveur' heten; wijziging van de moedertekst brengt dan automatisch wijziging van de afgeleide teksten mee.'10