5.1 Inleiding

Net als in het arbeidsrecht, is de positie van platformwerkers ook in het socialezekerheidsrecht een actueel thema. Wel is de inhoudelijke discussie verschillend. Daar waar het arbeidsrecht vooral focust op het kwalificatievraagstuk, spitst het socialezekerheidsrecht zich voornamelijk toe op de invulling van de (socialezekerheids)bescherming. In het socialezekerheidsrecht is men al geruime tijd vertrouwd met de inhoudelijke invulling van sociale bescherming voor andere beroepsgroepen dan werknemers. Zo hebben de meeste Europese lidstaten wel een of andere vorm van sociale zekerheid voor zelfstandigen.1 Zo ook zien we, wat platformwerkers betreft, dat de discussie in het socialezekerheidsrecht zich vrij snel richt op de vraag hoe de sociale bescherming er moet uitzien, ongeacht of de werker nu zelfstandige dan wel werknemer is.2 Het kwalificatievraagstuk heeft hier dus snel een inhoudelijke dimensie (welk soort bescherming en niet zozeer of er bescherming is). Wellicht is dat ook zo, omdat kwalificatie in het socialezekerheidsrecht grotendeels afhankelijk is van de arbeidsrechtelijke uitkomst. Zijn platformwerkers werknemers voor de toepassing van het arbeidsrecht, dan zijn ze dat in beginsel ook voor de sociale zekerheid. Zijn ze echter geen werknemers, dan zullen ze als zelfstandigen sociaal verzekerd zijn of bij afwezigheid van beroepsactiviteit als ingezetene beschermd worden in een volksverzekering of in de sociale bijstand.

De sociale zekerheid kent momenteel veel uitdagingen, zoals de betaalbaarheid in de toekomst van het stelsel (omwille van vergrijzing en toenemende zorgkosten) en de toenemende globalisering en migratie die druk zet op de werkingssfeer (personeel, materieel, territoriaal), enz. Maar ook de toename in atypische werkvormen daagt in zekere zin de traditionele structuren van het socialezekerheidsrecht uit, zeker wanneer deze gebouwd zijn rond de standaard arbeidsrelatie werknemer-werkgever. In dit laatste kader speelt platformwerk een belangrijke rol. Hoewel het aanbieden van werk via digitale platforms qua omvang nog beperkt blijft, stelt platformwerk meerdere elementen aan de orde binnen de sociale zekerheid, waaronder de uitvoering, financiering en organisatie van de socialezekerheidsbescherming. Uit deze lijst van uitdagingen kiezen wij er een aantal die ook in Nederland sterk spelen.

We beginnen met de situering van platformwerk als een uitdaging voor de sociale zekerheid (par. 5.2), gevolgd door een situering van platformwerk in Nederland (par. 5.3). Daarna richten we ons op enkele uitdagingen en oplossingsrichtingen, zoals de financiering (inclusief het persoonlijke toepassingsgebied) en de relatie tussen platformarbeid, uitkering, werkverlies en passende arbeid (par. 5.4-5.6). We ronden de bijdrage af met een conclusie (par. 5.7).