11.1.4 Ontstaan van de huidige regeling

442. De regeling in art. 3:4 BW is een voortzetting van de artikelen 643 OBW jo. 556 OBW. In deze artikelen werd bepaald dat alles dat door natrekking tot een zaak behoort, bestanddeel is en alles dat met een zaak verenigd is, wordt nagetrokken. Deze cirkelredenering bood niet veel houvast en werd wel opgevat als een beperking om ‘buiten de tekst van de wet om’ bestanddeelvorming aan te nemen.1 Daardoor bleef het aannemen van bestanddeelvorming grotendeels beperkt tot gevallen waarin sprake was van een ‘aard- en nagelvaste’ verbinding, oftewel een verbinding die niet zonder beschadiging kon worden losgemaakt (art. 562 en 563 OBW). In de loop van de twintigste eeuw heeft de Hoge Raad in een aantal arresten bepaald dat daarnaast ook sprake kan zijn van bestanddeelvorming indien de verkeersopvatting daar aanleiding toe geeft.2 Deze alternatieve grondslagen voor bestanddeelvorming zijn door Meijers overgenomen bij het vormgeven van art. 3:4 BW.3

443. Niet overgenomen in het huidige Burgerlijk Wetboek zijn de regelingen over bijzaken en hulpzaken, die naar oud recht bestonden. Bijzaken waren zaken die door aard- en nagelvaste verbinding aan een hoofdzaak waren verbonden (maar desalniettemin een eigen identiteit hadden behouden), zoals een vast gelaste buitenboordmotor.4 Hulpzaken waren roerende zaken die ten dienste van een onroerende zaak waren gesteld, zoals een machine die bij een fabrieksgebouw hoort.5 Wat vroeger bijzaken en hulpzaken waren, zijn nu ofwel bestanddelen, ofwel zelfstandige zaken.6