6.3.2 Het deskundigenregister als Europese standaard

Anders dan het disclosure statement, dat met name in de Engelse praktijk breed wordt ingezet, zijn deskundigenregisters ook in continentaal Europa een veelvoorkomend controlemechanisme. In de ons omringende landen heeft zich overal wel een vorm van registervorming voorgedaan. De aard en strekking van die registers verschilt onderling, maar de basisgedachte is dezelfde; registratie kan de kwaliteit van deskundigen inzichtelijk maken en de transparantie rondom de inzet van deskundigen vergroten.

In België wordt gewerkt met het zogenoemde nationaal register voor gerechtsdeskundigen.1 Dat is een wettelijk verankerd, en zeer recentelijk openbaar gemaakt, deskundigenregister waar deskundigen in burgerlijke- en strafzaken zich kunnen laten registreren.2 In de wet zijn de constitutieve voorwaarden voor toelating opgenomen (art. 555/8 Gerechtelijk Wetboek) en staat vermeld welke informatie in het register inzichtelijk is (art. 555/10 § 2 Gerechtelijk Wetboek). Ingeschrevenen mogen de beschermde titel ‘gerechtsdeskundige’ voeren. In beginsel komen alleen deskundigen die als zodanig in het nationaal register staan geregistreerd voor een gerechtelijke benoeming in aanmerking (art. 555/6 Gerechtelijk Wetboek).3In fine beslist de minister van Justitie op toelating tot het register, doch niet na voorafgaande advisering door een aanvaardingscommissie (art. 555/7 § 2-4 Gerechtelijk Wetboek).

In Duitsland bestaat er geen specifieke wet- of regelgeving voor de registratie van deskundigen. Om de kwaliteit en transparantie rondom de inzet van deskundigen te verhogen, is er de figuur van de ‘öffentliche Bestellung’. De öffentliche Bestellung is een erkenning van bekwaamheid die wordt verkregen doordat een deskundige zijn bijzondere expertise aantoont bij een functioneel en territoriaal gedecentraliseerd publiekrechtelijk lichaam (een ‘Kammer’).4 De toelatingseisen zijn afhankelijk van de Kammer waar een deskundige zijn öffentliche Bestellung wil verkrijgen (bijvoorbeeld de Industrie- und Handelskammer in Berlijn). De Kammern registreren welke deskundigen zij öffentlich bestellt hebben zodat de rechter eenvoudig inzicht kan krijgen in wie de beschikbare deskundigen zijn. De rechter is in beginsel dan ook gebonden om een öffentlich bestellte deskundige te benoemen. Naast het publiekrechtelijke instrument van de öffentliche Bestellung bestaan er tal van privaatrechtelijke registerinitiatieven afhankelijk van het rechtsgebied.

In tegenstelling tot Duitsland is in Oostenrijk de registratie van deskundigen wél wettelijk geregeld. Krachtens de ‘Bundesgesetz über die allgemein beeideten und gerichtlich zertifizierten Sachverständigen und Dolmetscher (SDG)’ is er een openbaar register waar gerechtelijk deskundigen geregistreerd worden.5 De toelatingseisen zijn voorgeschreven in § 2.2 (2) SDG en zijn een mix van juridische en vakinhoudelijke eisen en integriteitseisen. De presidenten van de regionale rechtbanken beslissen op en zijn verantwoordelijk voor de toelating (§ 2.2 (1) jo. § 2.3 SDG). De SDG schrijft in §2.3a (2) dwingend voor welke informatie minimaal in het register inzichtelijk moet zijn. Een deskundige is in beginsel voor een periode van vijf jaar ingeschreven, daarna is een herinschrijving vereist (§ 2.6 SDG). Gelijk aan de Belgische wet, bezitten ingeschrevenen een beschermde titel inclusief legitimatie daarvan. Het Oostenrijke openbare register is op naam, per regio of per vakgebied te doorzoeken.

In Engeland heeft de eerdergenoemde Academy of Experts het voortouw genomen bij de registratie van deskundigen. De Academy profileert zich als dé instantie voor het registreren, opleiden en controleren van gerechtelijk deskundigen.6 De Academy is meer dan een registerinstantie alleen; het is een onafhankelijk forum opgericht door deskundigen en voor deskundigen alsmede voor iedereen die een beroep op hen wil doen. De Academy werkt nauw samen met de rechterlijke macht en heeft een aantal belangrijke documenten uitgevaardigd (waaronder het hierboven genoemde model-deskundigenrapport). Vanwege haar leeftijd en professionaliteit geniet de Academy ook internationaal aanzien.7

Ook in Nederland wordt er thans een kleine vijftien jaar ervaring opgedaan met deskundigenregisters. De Nederlandse registeropbouw is een mengelmoes van de hierboven beschreven Europese varianten. Voor deskundigen in strafzaken kent Nederland een wettelijk voorgeschreven deskundigenregister – het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen (NRGD). Voor andere rechtsgebieden bestaat er (nog) geen wettelijk gelegitimeerd of voorgeschreven register. Vergelijkbaar met de Duitse praktijk zijn er voor de rechtsgebieden buiten het strafrecht meerdere privaatrechtelijke initiatieven in zwang waarvan het Landelijk Register van Gerechtelijke Deskundigen (LRGD) veruit de belangrijkste is. Een uitgebreide bespreking van de Nederlandse registers vindt plaats in hoofdstuk 7. In dat hoofdstuk wordt bezien in hoeverre de huidige Nederlandse controle- en kwaliteitsborgingsmechanismen volstaan om de kwaliteit van de deskundige te waarborgen.

Naast deze nationale vormen van deskundigenregistratie is er ook in EU-verband toenemende interesse voor de positie van deskundigen in de rechtspraktijk. In 2006 is de European Expertise and Expert Institute (EEEI) opgericht.8 Vergelijkbaar met de Engelse Academy of Experts is de EEEI een forum waar de verschillende stakeholders bij het deskundigenbericht elkaar vinden, met als doel de kwaliteit van het deskundigenbericht te vergroten. Daartoe biedt de EEEI bijvoorbeeld trainingen aan, publiceert het guidelines voor ‘best practices’ en organiseert het conferenties. Dat alles steeds vanuit een rechtsgebied overstijgende, Europese dimensie.