17.8.5.1 Inleiding

In par. 8.3.3.6 en 8.3.3.7 werd aangekondigd dat dit onderzoek drie methodes bespreekt om aandeelhouders definitief van elkaar te scheiden en uitgelegd waarom dat een goed idee is.1 In deze paragraaf wordt één van deze methodes besproken: de tijdelijke beheerder verkoopt in beheer gegeven aandelen en betaalt de koopprijs door aan de oorspronkelijke aandeelhouder(s). Het kan gaan om (i) een verkoop van alle aandelen aan een derde waarbij de koopprijs pro rata wordt verdeeld over de oorspronkelijke aandeelhouders, of (ii) een verkoop aan een of meer van de oorspronkelijke aandeelhouders waarbij de andere aandeelhouders zonder aandelen achterblijven maar wel als enige de koopsom ontvangen.

De tijdelijke beheerder kan de aandelen overdragen, omdat hij beschikkingsbevoegd is.2 De hamvraag is in welke omstandigheden dergelijk gebruik van zijn beschikkingsbevoegdheid binnen de beheeropdracht blijft3 en bijgevolg de handhaving van desbetreffende (onmiddellijke) voorziening nog proportioneel is.4

De proportionaliteit daarvan wordt in belangrijke mate ingekleurd door het systeem van de wet. Daarin komt het beginsel van de wilsautonomie tot uitdrukking in de zin dat aandeelhouders zelf mogen bepalen of zij hun aandelen overdragen.5 Dat beginsel is echter niet absoluut. Onder omstandigheden moet de wilsautonomie wijken.6 Dat blijkt ook uit het bestaan van de geschillenregeling. Overeind blijft echter dat sprake moet zijn van zwaarwegende overige omstandigheden wil de overdracht door de beheerder proportioneel zijn.

Dat is mijns inziens in ieder geval het geval, indien (i) sprake is van wanbeleid dat (ii) kan worden verholpen doordat de een of meer aandeelhouders worden uitgekocht, (iii) de desbetreffende aandeelhouders daarover reeds lange tijd geen overeenstemming hebben bereiken, (iv) het desbetreffende wanbeleid een dusdanige negatieve invloed heeft op de financiële toestand van de vennootschap dat de continuïteit in gevaar is of dreigt te komen, (v) daardoor derden, zoals schuldeisers en werknemers ernstig worden gedupeerd, (vi) er waarborgen zijn dat de oorspronkelijke aandeelhouder een reële koopprijs voor de aandelen krijgt en (vii) een minder vergaande (onmiddellijke) voorziening geen soelaas zou bieden. Ik licht deze punten nog kort toe.

Ik zou wel zo ver willen gaan dat omstandigheid (v) niet noodzakelijk is. Omstandigheid (i) acht ik niet optioneel. Indien enkel nog rekening wordt gehouden met de mogelijkheid dat sprake is van wanbeleid, gaat een dergelijke voorziening mij te ver.7 Wel kan in de fases daarvoor8 reeds een aanvang worden gemaakt met de waardering van de aandelen.

Omstandigheid (vi) vereist mijns inziens betrokkenheid van de ondernemingskamer bij de totstandkoming van de prijs. Tijdens de parlementaire behandeling van art. 2:356 sub e BW werd van de zijde van de wetgever opgemerkt dat de ondernemingskamer zo nodig onderdelen van de geschillenregeling van overeenkomstige toepassing kon verklaren op tijdelijke overdracht van aandelen ten titel van beheer. De ondernemingskamer zou dan overeenkomstig de bepalingen van de geschillenregeling9 bepalen tegen welke prijs de tijdelijke beheerder de aandelen mag verkopen. Een hogere prijs mag natuurlijk ook.