4.2.3 Fiscale fraude als verzamelterm

Nu duidelijk is waardoor fraude zich in algemene zin laat typeren, zal in deze paragraaf worden stilgestaan bij de voor dit onderzoek relevante specifieke variant van fraude: fiscale fraude.

Er is wat voor te zeggen, vooral wanneer we aannemen dat (belasting)fraude een verzamelterm is zonder bijzondere juridische waarde, om belastingfraude eenvoudigweg te definiëren als het overtreden van één van de fiscale materieelrechtelijke of formeelrechtelijke regels. Zo duiden Feenstra en Valkenburg het opzettelijk doen van een onjuiste aangifte aan als belastingfraude.1 Dit is correct, zij het dat belastingfraude meer gedragingen omvat dan het onjuist invullen van de aangifte. Ook in de samenvatting van gerechtelijke uitspraken wordt regelmatig de term belastingfraude gebruikt. Verschillende gedragingen, die op grond van de AWR kunnen worden bestraft, kunnen hiermee dan worden bedoeld.

Langs deze lijn (fiscale fraude als verzamelterm) kan ook fiscale fraudebestrijding worden geduid. Zo definieert Westra fiscale fraudebestrijding als een reactie van overheidsorganisaties op het handelen van personen en organisaties die bewust hun fiscale verplichtingen niet nakomen.2

In de literatuur is enige houvast te vinden ten aanzien van een meer specifieke invulling van het begrip belastingfraude. De definitie die Hertoghs3 opstelde voor de term belastingfraude in zijn bijdrage4 ‘Belastingfraude: een ongrijpbaar begrip’, luidt als volgt: “iedere (bewuste) frustratie van de waarheidsvinding”. Ondanks afwezigheid van een wettelijke definitie, is er volgens hem alle reden een poging te doen tot begripsbepaling.5 Hij legt niet uit waarom hij hiertoe noodzaak ziet. De Bont vraagt zich in zijn bijdrage aan het Liber Amicorum voor Hertoghs vanwege het ontbreken van wettelijke duiding af of een goede notie van het begrip wel relevant is. Toch komt ook hij tot de conclusie dat een nadere omlijning van het begrip toegevoegde waarde kan hebben binnen het fiscale domein. Hij draagt zelf geen definitie aan.6 Mogelijk vinden beiden de relevantie van de definiëring in het feit dat de term in het maatschappelijk debat veelvuldig wordt gebruikt, waarbij soms misverstanden ontstaan over de exacte invulling en de juridische consequenties van een bepaalde kwalificatie.

In het hiernavolgende wordt de definitie van Hertoghs vergeleken met andere pogingen tot definiëring, om zo uiteindelijk tot een geschikte definitie ten behoeve van (de afbakening van) dit onderzoek te komen. Het verdient in dit verband vooraleerst opmerking dat Douma, Poelmann, Niessen-Cobben en Feteris in hun handboeken formeel belastingrecht geen van allen komen tot een definiëring van de term belastingfraude. Ook op de website van de FIOD worden enkel voorbeelden gegeven van gevallen waarin van fraude sprake zou zijn.7

Nuyens en Feenstra menen dat sprake is van belastingfraude indien men welbewust de fiscale waarheidsvinding frustreert, dan wel de informatieverplichtingen op zodanige misleidende wijze vervult, dat dientengevolge ten onrechte geen of te weinig belasting wordt geheven.8 Door de tweedeling die door de woorden ‘dan wel’ ontstaat, lijkt naar voren te komen dat het volgens Nuyens en Feenstra niet enkel om inlichtingenverplichtingen zou gaan. Hertoghs ondervangt dit alles door te kiezen voor het woord ‘iedere’ (frustratie van), zonder de handelingen te concretiseren. Westra beschrijft belastingfraude als het bewust doen of nalaten van bepaalde fiscaal relevante handelingen teneinde fiscale verplichtingen te verminderen dan wel te ontlopen, waarbij de handelingen veel algemener worden omschreven. Ongeacht de inhoud van de misleidende handelingen,9 wordt in deze definitie dus ook aangesloten bij de realisatie van juiste of richtige belastingheffing.

Door onder fiscale fraude, net als Hertoghs, te verstaan iedere bewuste10 frustratie van de fiscale waarheidsvinding, wordt grotendeels aangesloten bij het algemene fraudebegrip uit paragraaf 4.2.1: de benadeelde partij is de Nederlandse Belastingdienst, en het is de belastingplichtige die de fiscale waarheidsvinding bewust frustreert. Hertoghs beschrijft de fiscale waarheidsvinding door te refereren naar een juiste belastingheffing.11 Onder fiscale waarheidsvinding wordt aldus verstaan het boven tafel krijgen van voor de juiste of richtige heffing van belang zijnde feiten.12