2.1 Inleiding

Voor het verrichten van onderzoek naar een (juridisch) onderwerp als conservatoir beslag ligt het voor de hand dat dossiergegevens van beslag- en aanverwante zaken, die binnen de Rechtspraak voor onderzoek beschikbaar zijn, worden geraadpleegd. Hiermee verkrijgt men een beeld van dat onderdeel dat zich manifesteert in dossierstukken en databestanden. Juridische regels blijken echter ook een effect te hebben op hetgeen buiten de rechtszaal gebeurt. Rechtssocioloog Galanter gebruikt in dit verband de term ‘litigotiation’, waarmee hij aangeeft dat onderhandelen en procederen geen onderscheiden processen zijn.1 Onderzoekers Mnookin en Kornhauser gebruiken in dit verband het begrip ‘private ordering’, hetgeen inhoudt dat rechtsregels ook buiten de rechtszaal invloed uitoefenen op en een kader vormen bij de wijze waarop partijen zich gedragen bij het oplossen van geschillen.2

Daarom is het mede interessant om inzicht te verkrijgen in de wijze waarop rechters en juridische beroepsbeoefenaren met bijvoorbeeld beoordelingscriteria en (rechts)regels in de praktijk omgaan. Hierbij kan al dan niet gepubliceerde jurisprudentie behulpzaam zijn. Daaraan is echter een nadeel verbonden, en dat is dat niet steeds het (volledige) besluitvormingsproces en alle daarvoor relevante overwegingen deel van een uiteindelijke (kenbare) uitspraak zullen zijn. Ook moet rekening worden gehouden met het feit dat niet alle uitspraken gepubliceerd worden.3 Daardoor heeft de uit deze bron beschikbare informatie, zeker met betrekking tot conservatoir beslagzaken in de lagere rechtspraak, voornamelijk betrekking op bijzondere gevallen is en afhankelijk van de kwalificatie binnen de rechtspraak als zijnde van bijzonder belang voor bepaalde beroepsgroepen of het jurisprudentievormend karakter.4

Voorts bevatten beslagrekesten, waarbij verlof tot het leggen van conservatoir beslag wordt verleend, geen motivering. Om een zo volledig mogelijk beeld van toepassing van regels te verkrijgen zijn daarom in het kader van de beoordeling van beslagrekesten vraaggesprekken met beoordelend voorzieningenrechters en behandelend gerechtssecretarissen gehouden. In het kader van onderzoek naar de werking van het opheffingskortgeding zijn zowel kwantitatieve (dossier- en databasegegevens) als kwalitatieve gegevens in de vorm van telefonische vraaggesprekken met advocaten van zowel beslagleggers als beslagenen verzameld.5 In het kader van de wijze waarop wordt aangekeken tegen de beleidsregels, opgenomen in de Beslagsyllabus, zijn Expert-Interviews met rechters en een wetgevingsfunctionaris van het Ministerie van Veiligheid en Justitie afgenomen. Ook heeft (aanvullend) onderzoek van databestanden en dossierstukken en literatuuronderzoek plaatsgevonden.