I.3.6 Rechtszekerheid en rechtsgelijkheid

De verdere ontwikkeling van het juridische kader, is ook van belang voor de rechtszekerheid van de partijen die zijn betrokken bij de milieuaansprakelijkheid van leidinggevenden. Zoals ik hiervoor aangaf, zijn de vereisten die gelden voor het aansprakelijk houden van een leidinggevende wegens een bedrijfsmatige milieuovertreding nog verre van uitgekristalliseerd. In de jurisprudentie en literatuur bestaan soms nog verschillende interpretaties van bepaalde criteria naast elkaar,1 en de vereisten waarover wel consensus bestaat bieden soms weinig houvast.2 Door de bestudering van de verschillende mogelijke interpretaties van de betreffende leerstukken en door voort te bouwen op de wetssystematiek en de regels die zijn ontwikkeld in de jurisprudentie en literatuur, kan de rechtszekerheid van de betrokken partijen worden verbeterd.

Voor leidinggevenden, slachtoffers van milieuovertredingen, handhavingsorganisaties en rechters voorziet dit proefschrift in aanknopingspunten voor een rechtstheoretisch solide, gestructureerde en controleerbare beoordeling van de milieuaansprakelijkheid van leidinggevenden. Het milieuaansprakelijkheidsrecht schept het kader waarbinnen inrichtingen kunnen worden gedreven en milieubelastende activiteiten kunnen worden verricht. Binnen de grenzen van dit kader zijn leidinggevenden vrij om keuzes te maken en hoeven zij geen aansprakelijkheid te vrezen, en vice versa: pas wanneer de grenzen van dit kader worden overschreden is er sprake van normschendend gedrag waaraan juridische consequenties kunnen worden verbonden. Voor leidinggevenden kan dit onderzoek zodoende vrijheden waarborgen en milieuverplichtingen verankeren. Voor slachtoffers en handhavingsorganisaties maakt het inzichtelijk wie en wanneer zij kunnen aanspreken voor een bedrijfsmatige milieuovertreding. Voor rechters biedt het onderzoek houvast bij het beoordelen van de milieuaansprakelijkheid van leidinggevenden, en maakt dat zij hun oordeel beter kunnen structureren en motiveren.

Wanneer er geen eenduidigheid bestaat ten aanzien van de toepasselijke regels of als de regels onvoldoende concreet zijn, dan komt de rechtsgelijkheid van rechtszoekenden en leidinggevenden in het geding. Wanneer het recht onvoldoende houvast biedt, zijn rechters op zichzelf aangewezen voor het stellen van regels en het bepalen van de norm, en dan bestaat het risico dat gelijke gevallen ongelijk worden behandeld doordat per geval andere (interpretaties van de) aansprakelijkheidsregels worden toegepast. Op deze manier kan rechtsonzekerheid resulteren in arbitraire rechtspleging, en daarom draagt een duidelijk juridisch kader ook bij aan rechtsgelijkheid.