VI.7.3 Tweekringenleer – wel wenselijk recht

Lijkt de verwerping van de tweekringenleer in de praktijk weinig betekenis te hebben, er zijn goede redenen om die leer ook in het kader van art. 2:15 lid 3 onder a BW te hanteren. Ten eerste kan niet redengevend zijn dat het vernietigen van een besluit op vordering – en dus niet bij verzoekschrift – plaatsvindt. Het onderscheid tussen dagvaardings- en verzoekschriftprocedures heeft geen goede grond: het vernietigen van besluiten zou evengoed een verzoekschriftprocedure kunnen zijn. Ten tweede zou het aanvaarden van de tweekringenleer recht doen aan de omstandigheid dat eenieder binnen de rechtspersoon gebaat is bij zorgvuldige besluitvorming en belang heeft bij de naleving van de regels die daarbij komen kijken. Iedere aandeelhouder, lid, bestuurder of commissaris hoort omwille van het algemeen belang een besluit voor te kunnen leggen aan de rechter.1 Daarnaast gaat het om een subjectief recht, dat onderdeel is van het aandeelhouderschap of lidmaatschap – of althans als zodanig zou moeten worden beschouwd.2 De aandeelhouder of het lid kan met de vernietigingsactie voor zijn rechten opkomen, zoals ook het orgaanlid rechtens een ingang moet hebben als in zijn rechten binnen dat orgaan wordt getreden. Zo had Ajax-commissaris Cruijff mijns inziens uit hoedanigheid een redelijk belang om te klagen over de besluiten die genomen zijn op een vergadering waarvoor hij niet behoorlijk was opgeroepen.3 Wel zou ik de tweekringenleer niet te strikt willen volgen. In de eerste kring moet het redelijk belang niet vaststaan, maar slechts worden verondersteld.4 De gedaagde rechtspersoon kan het betwisten. Zo’n betwisting zal kunnen slagen, wanneer degene die uit hoedanigheid tegen een besluit opkomt, niet in zijn rechten is geschaad door het gebrek in het gewraakte besluit (§ 8.3) of alleen optreedt om het belang van een ander te verdedigen. Wat dit laatste betreft: een aandeelhouder heeft geen redelijk belang, als hij klaagt dat een andere aandeelhouder niet ter vergadering is opgeroepen. Kortom: insiders hebben als regel een redelijk belang, outsiders niet.5