II.8.7 Tot slot: afscheid van de klassieke procedure?

Gekomen aan het einde van dit hoofdstuk en van ons preadvies willen wij de vraag die ons is gesteld positief beantwoorden. Ja, we nemen afscheid van de klassieke procedure. De toekomst is aan het digitaal procederen bij de bestuursrechter. Dat betekent: communiceren via een portaal, het met behulp van de techniek verstrekken van adequate informatie aan partijen over de stand van de procedure en hetgeen zij kunnen verwachten, het digitaal voeren van regie of het gebruik maken van nieuwe mogelijkheden als beeld- en geluidregistratie. Maar het betekent meer. De meest ingrijpende vernieuwing komt van de inzet van expertsystemen, van AI en Big Data ter ondersteuning van het rechterlijke handwerk.

Dit alles leidt tot wijziging van de werkzaamheden van het rechtsgeleerd personeel van gerechten, bestuursorganen en juridische dienstverleners. Veel voorbereidend werk wordt gedaan door of met behulp van digitale systemen. Het benodigde aantal ondersteunende juristen ‘oude stijl’ neemt af. Tegelijkertijd ontstaat er behoefte aan een nieuwe lichting medewerkers, die naast juridische scholing vooral beschikt over kennis van AI-systemen en dataverwerking. We gaan werven voor de vacature van ‘legal workflow manager’, ‘legal knowledge engineer’ en ‘legal process analyst’. De universitaire opleidingen die zich toeleggen op AI in het rechtsbedrijf zullen in belang toenemen. Ook de advocaten- en rechtersopleiding worden hierop aangepast.1

De uitdaging is om de komende veranderingen te benutten om de geschillen tussen overheid en burgers sneller, meer op maat gesneden en effectiever te beslechten dan nu het geval is. Daarvoor is allereerst nodig dat geschilbeslechtingsprocedures die voorafgaan aan een eventuele procedure bij de bestuursrechter optimaal functioneren. Maar ook dat de toegang tot de bestuursrechter is gewaarborgd. Verder moet de bestuursrechter het zaakaanbod zo organiseren dat de tijdwinst vanwege de verminderde werklast in standaardzaken kan worden benut voor het handwerk in moeilijker zaken en zaken in de ADR/ODR-track. Als dat allemaal gaat lukken, stemt de digitale bestuursrechtelijke toekomst zonder meer optimistisch.

Wij sluiten af met de hoop dat u plezier heeft beleefd aan het lezen van dit preadvies en dat wij u, de NJV-leden en anderen voldoende stof hebben aangereikt voor discussie op de jaarvergadering en daarna.