4.6. Beperkte uitleg personele reikwijdte vóór arresten Montedison en Lammers-Aerts

Een beperkte uitleg van de personele reikwijdte van art. 2:11 BW treft men aan bij onder anderen Honée, Huizink, Löwensteyn, Maeijer, Struycken, Van der Grinten, Van Schilfgaarde en Uniken Venema. Zij zijn van mening dat art. 2:11 BW geen betrekking heeft op de (mede-)beleidsbepaler van art. 2:138/248 lid 7 BW.1 In Asser-Maeijer 1994 (2-III) bijvoorbeeld wordt de vraag of art. 2:11 BW van toepassing is indien een rechtspersoon als (mede-) beleidsbepaler ingevolge art. 2:138/248 lid 7 BW aansprakelijk wordt gesteld, ontkennend beantwoord. De aangevoerde reden daarvoor is dat art. 2:11 BW spreekt over de aansprakelijkheid van een rechtspersoon als van een andere rechtspersoon. Art. 2:11 BW voorziet niet in een aansprakelijkheid van de (mede-)beleidsbepaler.2 Volgens Asser-Maeijer 1994 (2-III) geldt de gelijkstelling van de (mede-)beleidsbepaler met een bestuurder in 2:138/248 lid 7 BW slechts voor de toepassing van art. 2:138/248 BW.3 Van Schilfgaarde is eveneens van mening dat art. 2:11 BW geen betrekking heeft op de (mede-)beleidsbepaler. Hij merkt op dat de (mede-)beleidsbepaler geen bestuurder is en in art. 2:138/248 lid 7 BW alleen voor de toepassing van dat artikel met een bestuurder gelijkgesteld wordt.4

Ook Uniken Venema is van mening dat art. 2:11 BW alleen ziet op de aansprakelijkheid van de (tweedegraads) formeel bestuurder. Hij wijst erop dat het uiterst feitelijke karakter van het al dan niet (mede-)beleidsbepaler zijn, zich minder goed leent voor een ‘absolute doorbraak’-regeling als die van art. 2:11 BW.5 Naar zijn mening dient die doorbraak beperkt te blijven tot de duidelijk herkenbare (formele) bestuursfunctie. Volgens Uniken Venema bestaat geen behoefte aan de uitbreiding van art. 2:11 BW tot eerstegraads rechtspersoon- (mede-)beleidsbepalers. Met betrekking tot een “quasi-bestuurdersrol” van een rechtspersoon zal volgens Uniken Venema op grond van de feitelijke gang van zaken worden vastgesteld of het inderdaad de rechtspersoon is die de “quasi- bestuurdersrol” speelt of dat het bepaalde natuurlijke personen zijn die optreden als “quasi-bestuurders”. De natuurlijke personen zullen in laatstgemeld geval rechtstreeks aansprakelijk zijn zonder dat men de omweg via de eerstegraads rechtspersoon-(mede-)beleidsbepaler hoeft te volgen.6

Akkermans sluit zich bij de mening van Uniken Venema aan. De tekst van art. 2:11 BW dient naar zijn mening – wat dit onderdeel betreft – letterlijk genomen te worden.7 Evenmin kan naar de mening van Akkermans de tweedegraads (mede-)beleidsbepaler aansprakelijk zijn op grond van art. 2:11 BW.8 Schreurs merkt vrij stellig op dat art. 2:11 BW niet van toepassing is indien het gaat om de bestuurders van een rechtspersoon-(mede-)beleidsbepaler. Reden daarvoor is dat art. 2:11 BW niet spreekt over een (mede-)beleidsbepaler, terwijl de (mede-)beleidsbepaler alleen voor de toepassing van art. 2:138/248 BW met een bestuurder wordt gelijkgesteld.9 Olaerts is iets voorzichtiger. Zij merkt op dat – hoewel de parlementaire geschiedenis anders doet vermoeden – in de literatuur mede op basis van de jurisprudentie van de Hoge Raad aangenomen wordt dat het bepaalde in art. 2:11 BW niet geldt ten aanzien van de bestuurder van de moedervennootschap die als (mede-)beleidsbepaler in de zin van art. 2:138/248 lid 7 BW kan worden aangemerkt. Volgens Olaerts geldt de gelijkstelling van de (mede-)beleidsbepaler met de formeel bestuurder immers slechts voor de toepassing van laatstgemeld artikel. Enigszins verrassend noemt zij het dan ook dat het Hof Arnhem in zijn arrest van 10 januari 200610 geen bezwaar ziet om via art. 2:11 BW door te grijpen naar de bestuurder van de (mede-)beleidsbepaler.11

Ten slotte wijs ik op een tweetal uitspraken van rechtbanken waarin men eveneens een beperkte uitleg van art. 2:11 BW aantreft.