De verklaring voor recht (BPP nr. XVIII) 2015/47:47 De geschilbeslissing

De verklaring voor recht (BPP nr. XVIII) 2015/47

47 De geschilbeslissing

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

Wat moet nu precies onder de geschilbeslissing worden verstaan? Leipold beantwoordt die vraag als volgt:

‘§ 322 Ab. 1 beschränkt demgegenüber die Rechtskraft auf den unmittelbaren Gegenstand des Urteils, d.h. auf diejenige Rechtsgfolge, die auf Grund einer Klage, Widerklage, Klageerweiterung, Klageänderung oder eines Inzidentantrags nach § 302 (…) beim Schluss der mündlichen Verhandlung den Gegenstand der Entscheidung bildet.’1

De geschilbeslissing is dus de beslissing op de vordering van de eiser. Die geschilbeslissing is primair uit de Urteilstenor oftewel het dictum te destilleren.2 Slechts indien de geschilbeslissing niet uit het dictum te herleiden is, dient men naar de Entscheidungsgründen (rechtsoverwegingen) en het Tatbestand (feitencomplex) te kijken.3 Zuiver feitelijke beslissingen en zuivere rechtsbeslissingen krijgen geen gezag van gewijsde.4 Hetzelfde geldt voor de zogenaamde dragende voorbeslissingen,5 dat wil zeggen beslissingen over voorvragen waarop de geschilbeslissing is gegrond:6

‘Das Urteil kommt nur verhältnismäβig selten auf die einfache Weise zustande, dass nur über die Rechtsfolge eines Tatbestands zu entscheiden ist. Gewöhnlich erfordert die Entscheidung über den Klageanspruch auf die Entscheidung über sonstige Rechtsfolgen, namentlich über bedingende Rechtsverhältnisse und über Gegenrechte, die einredeweise gemacht werden. Die Feststellungen hierüber erwachsen für sich nicht in Rechtskraft.’7

Omdat dragende voorbeslissingen in Duitsland geen gezag van gewijsde krijgen, moet de eiser die wil dat een dergelijke voorbeslissing gezag van gewijsde krijgt, op dat punt een verklaring voor recht vorderen.8 Dat is de reden geweest voor codificatie van de Feststellungsklage in § 256 ZPO, meer specifiek de Zwischenfeststellungsklage.9 Jacobs verwoordt deze functie van de Feststellungsklage als volgt:

‘Anderseits besteht unbestritten seit jeher ein groβes Bedürfnis, der “Begrenzung der Rechtskraft auf den Anspruch” zu entgehen und auch die für spätere Prozesse maβgeblichen Rechtsverhältnisse der materiellen Rechtskraft zugänglich zu machen, um Rechtsgewiβheit zu erlangen. Die Feststellungsklage nach § 256 Abs. 1 ZPO schlieβt diese “Lücke” in der Rechtskraftwirkung des § 322 Abs. 1 ZPO.’

Stel dat een verhuurder van de huurder betaling van de huurprijs vordert en de huurder zich tegen de vordering verweert met de stelling dat de aan de vordering ten grondslag liggende overeenkomst nietig is. Als de rechter het verweer van de huurder verwerpt en de vordering van de verhuurder toewijst, luidt de geschilbeslissing dat de verhuurder recht heeft op betaling van de huur. Die beslissing krijgt gezag van gewijsde. Gelet op het verweer van de huurder bevat het vonnis ook de voorbeslissing dat de overeenkomst niet nietig en dus rechtsgeldig is. Deze voorbeslissing krijgt geen gezag van gewijsde.10 Stel dat de verhuurder ontruiming van de woning vordert omdat hij meent dat de overeenkomst tussen partijen van rechtswege is geëindigd. Als de rechter die vordering toewijst, dan staat tussen partijen bindend vast dat de huurder de woning moet ontruimen, maar niet dat de huurovereenkomst van rechtswege is geëindigd.11 Als de verhuurder ontruiming heeft gevorderd wegens een schriftelijke opzegging van de huurovereenkomst en de rechter wijst die vordering af omdat de opzegging niet voldoet aan de bepalingen uit de huurovereenkomst, dan krijgt slechts de beslissing dat op dat moment geen grond bestaat voor ontruiming van de woning gezag van gewijsde.12

In de hiervoor genoemde gevallen zal de partij die de desbetreffende voorvraag bindend vastgesteld wil hebben, naast veroordeling tot prestatie moeten vorderen dat de rechter voor recht verklaart dat de overeenkomst rechtsgeldig is, respectievelijk dat de overeenkomst is geëindigd.13

Overigens is de praktijk niet zo zwart/wit als ik hiervoor heb geschetst. Het komt voor dat een rechter oordeelt dat de voorbeslissing gezag van gewijsde heeft, maar in de regel is dat niet het geval.14

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.