7.4.1 Constructieve dialoog, of een oerwoud aan overlegorganen

Het luchthavenbeleid was aanvankelijk een black box waarin het Rijk samen met de luchthaven en vliegtuigmaatschappijen de lijn bepaalde. Vanaf de jaren ’90 wilde men inzetten op meer interactieve beleidsvorming, waardoor sindsdien talloze overlegstructuren rondom Schiphol zijn geïntroduceerd.1 Zo waren daar de werkgroep Toekomstige Nederlandse Luchtvaart Infrastructuur (TNLI);2 het Tijdelijk Overleg Platform Schiphol (TOPS);3 de Commissie Geluidshinder Schiphol (CGS);4 de Commissie Regionale Ontwikkeling luchthaven Schiphol (CROS);5 het Bestuursforum Schiphol (BFS);6 de Bestuurlijke Regiegroep Schiphol (BRS);7 en natuurlijk de Alderstafel8 die inmiddels is overgegaan in de Omgevingsraad Schiphol (ORS).9 Soms bestond overlap tussen deze organen, waardoor de vraag is hoe zinvol zij zijn en in hoeverre zij duidelijkheid bieden aan besluitvormers of burgers. Bovendien verliep het overleg binnen deze groepen niet altijd harmonieus. De milieuorganisaties verlieten het TOPS nog voordat het eindadvies werd gepresenteerd10 en ook bij de Alderstafel stapten bewonersvertegenwoordigers op.11 De Omgevingsraad verloor na jaren dienst voorzitter Alders omdat hij ondanks verwoede pogingen geen draagvlak kon vinden voor zijn voorstel.12

De hoeveelheid actoren die betrokken zijn bij besluitvorming – die over de jaren heen alleen maar is toegenomen – maakt het nemen van beslissingen lastig.13 Uit studies naar diverse van deze overlegorganen bleek dat onderling wantrouwen heerst(e).14 De meeste betrokkenen zien de opeenvolgende overlegorganen als teken dat de Rijksoverheid zich onvoldoende opstelt als regisseur.15 Het besturingsmodel dat gericht is op coöperatief tot beleid komen, lijkt niet (meer) te resulteren in tevredenheid.16 Volgens betrokkenen zou moeten worden ingezet op algemene richtlijnen vanuit het Rijk, ‘”geen nieuwe overlegtafels … waaraan eindeloos wordt gediscussieerd over wat Schiphol wel en niet moet zijn”’.17 Bij participatie dient een duidelijke vraag voor te liggen en dienen ‘de condities en de spelregels’18 vooraf helder te zijn.19 Overigens wordt wel gesproken over een ‘cyclische’ of ‘conjuncturele’ ontwikkeling binnen het Schipholdossier: van centrale regie, naar poldermodel, naar (toekomstige) centrale regie.20