9.3.5.1 Het bestaan van een verbintenis is niet hetzelfde als het bestaan van een vorderingsrecht

Het begrip verbintenis is niet wettelijk gedefinieerd. De inhoud van een verbintenis kan zeer divers zijn. Spierings merkt in dit verband op:1

Het bestaan van een vorderingsrecht betekent dat er aan de zijde van de schuldeiser een recht op een prestatie bestaat (de actieve zijde van de verbintenis). Aan de zijde van de schuldenaar bestaat de plicht om de prestatie te verrichten (de passieve zijde van de verbintenis). Tezamen vormt dit de materiële verbintenis.2 Bij de vraag of sprake is van een reeds bestaand vorderingsrecht of niet, is overigens niet relevant of reeds bekend is wat de omvang van de vordering is.3 De aanname dat door het afgeven van een eenzijdige 403-verklaring direct een vorderingsrecht ontstaat, heeft diverse consequenties en is ook dogmatisch gezien opmerkelijk.

Betoogd kan worden dat de partij die een vorderingsrecht verkrijgt in de regel bevoordeeld zal worden. Dat is bijvoorbeeld ook het geval bij schenking. Voor een voltooide schenking was onder oud recht geen aanvaarding vereist. De wetgever is daarop teruggekomen. Uit de praktijk was gebleken dat een schenking ongewilde gevolgen voor de begunstigde kon hebben. Het vereisen van een aanvaarding voordat kon worden gesproken van een schenking, was daarom gewenst en dit werd ingevoerd.

Wanneer wordt geaccepteerd dat een vorderingsrecht kan ontstaan door middel van het afleggen van een eenzijdige verklaring, kan een prestatie eenvoudig worden opgedrongen.4 Het opdringen van een prestatie aan een partij die daar niet zelf over heeft kunnen beslissen, dient zoveel mogelijk te worden voorkomen.

De vraag naar de inhoud van de verbintenis die voortvloeit uit een 403-verklaring, leidt naar de vraag wanneer het bestaan van een vorderingsrecht kan worden aangenomen.