5.3.1 Richtlijnhistorie

In de toelichting op art 5 lid 1 Voorstel voor een zesde richtlijn wordt opgemerkt dat vastgoed, zoals gebouwen, in het Voorstel voor een zesde richtlijn op tweeërlei wijze voorkomt: als productie- en als consumptiegoederen.1 In de toelichting op art. 5 lid 1 Voorstel voor een zesde richtlijn wordt opgemerkt dat woningen in beginsel consumptiegoederen zijn die op het moment van de eerste ingebruikneming worden ‘verbruikt’. Wat hierin niet duidelijk uit de verf komt, is dat woningen die door de eigenaar verhuurd worden geen consumptie-, maar productiegoederen zijn. Dat door de vrijstelling voor de verhuur van woonruimte sprake is van een resultaat – de niet-aftrekbare btw op de aankoopprijs van de woning – dat overeenkomt met de levering van een woning aan de eindverbruiker doet hieraan niet af.2 Een woning die is geleverd aan een eindverbruiker en derhalve de bedrijfskolom heeft verlaten, kan ook weer terugkeren in de distributiesfeer, bijv. door de levering van een particulier aan een vastgoedhandelaar. Omdat in dat geval reeds btw drukt op de woning is sprake van overbelasting3 indien de doorlevering van de woning door de vastgoedhandelaar weer belast zou zijn. In art. 12, A, punt 1, onderdeel d Voorstel voor een richtlijn stelde de Europese Commissie daarom voor dat lidstaten de maatstaf van heffing in dat geval kunnen vaststellen op het verschil tussen de verkoopprijs en de aankoopprijs, de marge. Voor een belastingplichtige die niet van deze ‘margeregeling’ gebruik kon maken, voorzag de vrijstelling van art. 14, B, onderdeel l Voorstel voor een zesde richtlijn in een ‘noodzakelijke correctie’ op het uitganspunt dat belastbare handelingen belast zijn.4

Voor andere gebouwen dan woningen (hierna ook: niet-woningen) is in de toelichting op art. 5 lid 1 Voorstel voor een zesde richtlijn uitgegaan van de veronderstelling dat dit in beginsel productiegoederen zijn.5 Als uitgangspunt geldt dat op productiegoederen geen btw drukt. Wordt een niet-woning voor niet-aftrekgerechtigde bedrijfsdoeleinden gebruikt, dan kan er op dit gebouw wel btw drukken. Om overbelasting te voorkomen achtte de Europese Commissie het noodzakelijk om te voorzien in een uitzondering op het uitgangspunt dat de belastbare levering van niet-woningen belast is.6 In art. 14, B, onderdeel l Voorstel voor een zesde richtlijn werd daarom voorgesteld om de levering van een gebouw door een belastingplichtige die voor dat gebouw geen enkele aanspraak kon maken op aftrek vrij te stellen. In de toelichting op het Voorstel voor een zesde richtlijn is niet ingegaan op de mogelijkheid dat een niet-woning een consumptiegoed is, bijvoorbeeld een overheids- of kerkgebouw, dat weer kan terugkeren in de distributiesfeer. Niettemin volgt uit de bewoordingen van art. 12, A, punt 1, onderdeel d en art. 14, B, onderdeel l Voorstel voor een zesde richtlijn dat, net als bij woningen, de margeregeling of de vrijstelling het voorgestelde middel is om te voorkomen dat een niet-woning die terugkeert in de distributiesfeer nogmaals in de btw-heffing wordt betrokken.

Het voorgaande laat zien dat de ratio van art. 14, B, onderdeel l Voorstel voor een zesde richtlijn kan worden omschreven als het voorkomen dat een gebouw waarop de btw reeds volledig drukt, nogmaals in de btw-heffing wordt betrokken. Zoals uit paragraaf 5.2.3 volgt, hebben de lidstaten het voorgestelde art. 14, B, onderdeel l Voorstel voor een zesde richtlijn niet overgenomen. In plaats daarvan is gekozen voor het compromis dat de levering van oude gebouwen vrijgesteld is, maar de lidstaten de bevoegdheid hebben om belastingplichtigen te laten kiezen voor btw-heffing (zie paragraaf 5.2.3.2). Daarnaast hebben lidstaten op grond van art. 392 Btw-richtlijn – conform het voorgestelde art. 12, A, punt 1, onderdeel d en art. 14, B, onderdeel l Voorstel voor een zesde richtlijn – de mogelijkheid om te bepalen dat voor de levering van gebouwen welke met het oog op de wederverkoop zijn gekocht door een belastingplichtige die voor die aankoop geen recht op aftrek heeft gehad, btw wordt geheven over de marge.7 De ratio van deze bepaling is ongewijzigd: het voorkomen dat een oud gebouw waarop de btw reeds volledig drukt, bij wederverkoop door een belastingplichtige nogmaals belast wordt.