5.4.4 De afscheidingsrechten

Het “recht van verwerving” is verwerkt in de iura tollendi. Net als in het BGB met de Wegnahmerechte zijn deze afscheidingsrechten in aantal beperkt. Het huidige BW kent een wegneemrecht toe aan de rechthebbende van een erfdienstbaarheid (art. 5:75 lid 3), de erfpachter (art. 5:89 lid 3 BW), de opstalgerechtigde (art. 5:105 lid 2 BW), de bezitter en de houder (art. 3:123 jo art. 3:124 BW), de vruchtgebruiker (art. 3:208 lid 2 BW), de hypotheekgever (art. 3:266 BW) en aan de huurder (art. 7:216 lid 1 BW). De wegneemgerechtigde kan de door hem toegevoegde zaak op grond van zijn wegneemrecht afscheiden van een andere zaak, ook al heeft laatstgenoemde zaak de eerstgenoemde nagetrokken. De iura tollendi zijn in het leven geroepen ten behoeve van degene die door natrekking ongewild zijn zakelijk recht heeft verloren. Omgekeerd moeten de afscheidingsrechten de eigenaar van de hoofdzaak beschermen tegen een “opgedrongen” verrijking, doordat ongevraagde verbeteringen die aan zijn zaak zijn toegevoegd, kunnen worden weggenomen.

Vandaar dat de eigenaar van de hoofdzaak niet de eigenaar wordt van de afgescheiden zaak, nadat deze is afgescheiden op grond van een ius tollendi. Uit de werking van het ius tollendi blijkt dat de eigendomsverhoudingen van vóór de verbinding van belang zijn. De oorspronkelijke eigenaar “verwerft” de eigendom omdat hij vóór de verbinding eigenaar was. Dit betekent dat de reikwijdte van het afscheidingsrecht wordt bepaald door de eigendomsverhoudingen van vóór de verbinding. Het nieuwe eigendomsrecht ontstaat uit het “recht van verwerving”, maar is niet per definitie onbezwaard. Het “te verwerven” eigendomsrecht wordt bepaald door alle zakenrechtelijke verhoudingen van vóór de verbinding. Wat voor het eigendomsrecht geldt, is immers ook bij de beperkte rechten van toepassing. Was de afgescheiden zaak verpand, dan komt na de afscheiding van rechtswege opnieuw een – nieuw -- pandrecht op haar te rusten. Zo vervult het ius tollendi zijn doel: het terugdraaien van het onwenselijke verlies van zakelijke rechten door natrekking.