7.5.5.2 Verbonden partijen

De transactiewaarde van de ingevoerde goederen vindt enkel toepassing als aan de voorwaarden is voldaan, waaronder begrepen dat de verbondenheid van partijen geen invloed mag hebben gehad op de aangegeven prijs. Verbondenheid volgt kortgezegd uit een familieband of uit de zeggenschap of controle die een partij over de ander heeft.

In artikel 127, lid 1, UDWU wordt voorzien in een limitatieve opsomming van situaties waarbij koper en verkoper worden aangemerkt als verbonden partijen:1

Ik zal hierna een aantal situaties nader toelichten.

Onderdeel b – ‘In zaken met elkaar verbonden’

In lid 2 van artikel 127 UDWU wordt aangegeven dat personen ook in zaken met elkaar verbonden kunnen zijn doordat de één optreedt als exclusief agent, exclusief distributeur of exclusief concessiehouder, ongeacht de gebruikte omschrijving, van de ander.2 Echter, er is pas sprake van ‘verbonden partijen’ in douanerechtelijke zin als één van de in artikel 127, lid 1, onderdelen a tot en met h, UDWU genoemde situaties zich voordoet. In het bijzonder springt lid 1 onderdeel b daarbij in het oog waarin is aangegeven dat personen verbonden zijn indien zij door wettelijke bepalingen worden erkend als in zaken verbonden.3 De vraag is derhalve of een exclusief agent, exclusief distributeur of exclusief concessiehouder zondermeer aangemerkt kunnen worden als personen die door de wettelijke bepalingen erkend zijn als in zaken verbonden. De Technische commissie douanewaarde van de WDO heeft zich over deze kwestie gebogen en beantwoordt de vraag ontkennend. Eén en ander hangt namelijk af van de nationale bepalingen. In Advisory Opinion 21.1 wordt dit als volgt toegelicht:4

Door aan te sluiten bij nationaal recht voor de vraag of sprake is van ‘zakelijke verbondenheid’, kunnen er verschillen ontstaan tussen de douanejurisdicties van WHO-leden, wat de uniformiteit van het douanewaardestelsel onder druk zet. Het zou derhalve beter zijn geweest als nadere invulling aan het begrip was gegeven in de CVA.

Onderdelen d, e, f en g – ‘Zeggenschap’

Of sprake is van zeggenschap kan op subjectieve of objectieve wijze worden getoetst. In artikel 127, lid 1, UDWU worden beide toetsen toegepast. Ik zal beide toetsen hierna nader toelichten.

Voor de onderdelen e, f en g wordt op basis van een subjectieve toets vastgesteld of sprake is van ‘zeggenschap’.5 Het begrip ‘zeggenschap’ wordt ten aanzien van voornoemde onderdelen in het derde lid van artikel 127 UDWU nader geduid. Daaruit volgt dat een persoon geacht wordt om zeggenschap over een andere persoon te hebben wanneer hij rechtens of feitelijk in een positie is om het handelen van de andere te leiden (beperkingen kan opleggen of instructies kan geven).6 Dit lijkt ten aanzien van onderdeel e het geval als een persoon in de positie verkeerd ‘[…] to exercise restraint or direction in respect of essential aspects relating to the management of the activities of the other person’.7 Het moet hierbij gaan om een overeenkomst die verder gaat dan een simpele verkoop- en distributieovereenkomst. In Case Study 11.1 schetst de Technische commissie douanewaarde van de WDO een situatie waarbij een partij in een positie verkeerd waarin hij beperkingen kan opleggen en instructies kan geven.8 In Case Study 11.1 heeft de verkoper uit hoofde van een verkoop-, service- en distributieovereenkomst een positie waarbij hij beperkingen kan opleggen en instructies kan geven ten aanzien van een aantal essentiële aspecten van het management (o.a. beslissingen over managementposities, zeggenschap over de stemrechten en de locatie waar de economische activiteiten plaatsvinden).

In tegenstelling tot de onderdelen e, f en g, wordt in onderdeel d een objectieve toets aangelegd om te bepalen of sprake is van ‘zeggenschap’. Immers, aan onderdeel d is voldaan als een derde partij direct of indirect 5 % of meer van het stemgerechtigde uitstaande kapitaal of de aandelen van koper en koper bezit of daar zeggenschap over uitoefent.

Onderdeel h – ‘Familieband’9

Uit onderdeel h volgt dat verbondenheid voor douanewaardedoeleinden ook kan volgen uit een familieband. Het Hof van Justitie heeft ten aanzien van onderdeel h een doorkijkbenadering geïntroduceerd in de zaak Valsts ieņēmumu dienests tegen Artūrs Stretinskis. In voornoemd arrest kocht een natuurlijk persoon goederen aan van een rechtspersoon gevestigd in de Verenigde Staten. De broer van de natuurlijk persoon was directeur van deze rechtspersoon. Hoewel onderdeel h restrictieve bewoordingen gebruikt, kan in een dergelijk geval, aldus het Hof van Justitie, toch sprake zijn van verbonden partijen. In voornoemd geval waarbij verwanten niet rechtstreeks maar via de ‘huls’ van een rechtspersoon een verkooptransactie aangaan, kan immers nog steeds sprake zijn van prijsbeïnvloeding. Om te waarborgen dat ook in die situaties de douanewaarde overeenkomstig een billijk, uniform en neutraal systeem vastgesteld wordt en het gebruik van willekeurige of fictieve douanewaarden wordt uitgesloten, oordeelde het Hof van Justitie dat ook in die gevallen sprake is van verbonden partijen.10 De familieverwant die werkzaam is bij de rechtspersoon moet echter wel invloed kunnen uitoefenen op de prijsstelling om te kunnen spreken over verbonden partijen.11 Om dit te beoordelen moet gekeken worden naar de door de familieverwant uitgeoefende functies binnen de verkopende rechtspersoon. Als hij enig bestuurder is, vormt dit een relevante factor om in aanmerking te nemen om te bepalen of hij invloed kan uitoefenen op de prijs die de rechtspersoon als verkoper overeenkomt.12