7.3.1 Algemeen

Het wetsvoorstel betreffende vaststelling van titel 7.13 (vennootschap) van het Burgerlijk Wetboek1 zal binnen afzienbare tijd worden ingevoerd. De figuur van de personenvennootschappen, op dit moment verspreid over Boek 7a BW en het Wetboek van Koophandel wordt na invoering van het wetsvoorstel integraal geregeld in titel 7.13. Invoering van dit wetsvoorstel leidt tot een fundamentele herziening van het personenvennootschapsrecht.2 Belangrijkste novum is de mogelijkheid van het verkrijgen dan wel opgeven van rechtspersoonlijkheid en rechts-vormwijziging van een personenvennootschap in een besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid en andersom.

Afdeling 7 geeft een regeling over het verkrijgen en opgeven van rechtspersoonlijkheid. Het is mogelijk dat een bestaande openbare vennootschap rechtspersoonlijkheid verkrijgt en ook opgeeft met bepaalde vereisten als een notariële akte en inbreng waarbij aan alle leveringsvereisten moet worden voldaan. Het verkrijgen of opgeven van rechtspersoonlijkheid van een openbare vennootschap is wellicht ook als vorm van rechtsvormwijziging te beschouwen3 maar in het kader van mijn onderzoek laat ik deze beide vormen buiten beschouwing. Bij verkrijgen of opgeven van rechtspersoonlijkheid is sprake van een nieuwe rechtspersoon of vennootschap of het beëindigen daarvan waarvan bij rechtsvormwijziging in de door mij gehanteerde betekenis geen sprake is.

In afdeling 7 is eveneens een regeling voor omzetting opgenomen. Deze vorm van omzetting is dezelfde rechtsfiguur als opgenomen in artikel 2:18 BW dus wijziging van rechtsvorm zonder ontbinding en vereffening en zonder inbreng en levering van vermogensbestanddelen.4 De mogelijkheden van rechtsvormwijziging zijn beperkt tot rechtsvormwijziging van een openbare vennootschap met rechtspersoonlijkheid in een besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid en andersom. Voor de praktijk een welkome aanvulling op de huidige bepalingen van rechtsvormwijziging van Boek 2 BW. Het vervangt de omslachtige leveringshandelingen die nu nodig zijn om een ontbinding en oprichting te bewerkstelligen. Volgens Raaijmakers5 was het voor inwerkingtreding van het wetsvoorstel al mogelijk een personenvennootschap van rechtsvorm te wijzigen in een privaatrechtelijke rechtspersoon.

Wellicht moet dit als beginpunt beschouwd worden voor het verdergaand flexibiliseren van ons ondernemingsrecht. Vanuit de politiek6 wordt in elk geval een verdere uitbreiding verwelkomd. Vanuit de praktijk is een dergelijke tendens evenzeer toe te juichen. De mogelijkheid tot rechtsvormwijziging van een openbare vennootschap die rechtspersoon is (OVR) in bijvoorbeeld een naamloze vennootschap die uitsluitend aandelen op naam en een blokkeringsregeling kent, zou een voor de praktijk gewenste uitbreiding zijn. Twee opvolgende rechtsvormwijzigingen (van een openbare vennootschap die rechtspersoon is in een besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid welke rechtspersoon vervolgens van rechtsvorm wordt gewijzigd in een naamloze vennootschap) zijn dan niet noodzakelijk.

Allereerst zal ik aandacht besteden aan de plaats van de regeling over personenvennootschappen in de structuur van het Burgerlijk Wetboek. Vervolgens bespreek ik de twee mogelijke vormen van rechtsvormwijziging; de rechtsvormwijziging van een OVR naar een besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid en andersom. De verschillende eisen die gesteld worden aan dergelijke rechtsvormwijzigingen komen achtereenvolgens aan de orde.