10.5.1 Inleiding

De eiser heeft steeds de keuze een vordering aanhangig te maken bij de (of een) aangewezen rechter of een ander (niet gekozen) gerecht. Een geschil kan daardoor aanhangig zijn bij de gekozen/geadieerde rechter of een niet-aangewezen/geadieerde rechter. Twee regels van internationaal bevoegdheidsrecht zijn (theoretisch) denkbaar om te bepalen welk gerecht (uiteindelijk) bevoegd is om over de rechtsgeldigheid van de forumkeuze te oordelen:

De bijzondere positie van forumkeuze in het procesrecht leidt ertoe dat beide regels denkbaar zijn, anders dan bij andere situaties van internationaal bevoegdheidsrecht. De forumkeuze is een procesrechtelijke overeenkomst. Dat houdt in dat de forumkeuze is gericht op het teweegbrengen van procesrechtelijke gevolgen. Daarom heeft de forumkeuze raakvlakken met zowel het proces- als verbintenissenr.echt.1 Bij nadruk op het eerste aspect zal de tweede regel waarschijnlijk de voorkeur hebben. Indien het verbintenisrechtelijke aspect zwaar weegt, zal de eerste regel meer aangewezen worden gevonden.

Volgens de eerste regel kan de gederogeerde rechter zich dus niet uitspreken over de rechtsgeldigheid van de forumkeuze. Deze rechter moet de zaak verwijzen naar het aangewezen gerecht of zijn beslissing over bevoegdheid aanhouden totdat de aangewezen rechter heeft geoordeeld over de rechtsgeldigheid van de forumkeuze. De eerste regel van internationaal privaatrecht zou recht doen aan de (beweerde) overeenkomst tussen partijen. Zij zijn immers volgens de stellingen van eiser — en die zijn in beginsel doorslaggevend — de bevoegdheid van dat gerecht overeengekomen. Bij de tweede regel zal de geadieerde rechter het uiteindelijke oordeel over de forumkeuze vellen. Deze systematiek sluit aan bij het algemene beginsel dat de lex fori de rechtsgeldigheid van een forumkeuze beheerst. De gekozen rechter mist dan echter het primaat om te oordelen over de forumkeuze waardoor de partijautonomie minder betekenis heeft.