2.12 Beschouwing en conclusie

Demografisch, staatsrechtelijk en bestuurlijk wijkt Nederland enigszins af van Duitsland. Fiscaal gezien uit zich dat bijvoorbeeld in het feit dat in Duitsland naast de bond ook de deelstaten en gemeenten relatief veel (fiscale) macht hebben in vergelijking met de provincies en gemeenten in Nederland (hoofdstuk 2.2).

Duitsland en Nederland zijn voor elkaar belangrijke handelspartners. Hoewel de Nederlandse economie sterk afhankelijk is van de Duitse economie is er wel een duidelijk verschil ten aanzien van de benadering van de binnenlandse en buitenlandse markt. Nederland heeft traditioneel gezien een veel grotere internationale focus vanwege onder andere de kleinere binnenlandse (afzet)markt. Waarschijnlijk is er daardoor in Nederland veel meer aandacht voor het hebben en houden van een fiscaal aantrekkelijk vestigingsklimaat, hetgeen ik onder meer afleid uit expliciete opmerkingen hierover de Nederlandse parlementaire stukken. In Duitsland is deze focus veel minder aanwezig en nemen traditioneel gezien binnenlandse familiebedrijven en personenvennootschappen een belangrijke plaats in. In beide landen is er in de fiscale wetgeving rekening gehouden met de economische dimensie van het belastingrecht. Dit zal onder meer blijken in de komende hoofdstukken waarin het leerstuk van de deelnemingsvrijstelling, het fiscale eenheidsregime en fusie – en splitsingsfaciliteiten worden besproken (hoofdstuk 2.3).

In beide landen is een gelijke trend zichtbaar ten aanzien van de maatschappelijke ontwikkelingen die van invloed kunnen zijn op de winstbelasting van lichamen. De laatste jaren is er in beide landen meer aandacht voor corporate governance, belastingontwijking en belastingontduiking en het bijdragen van een fair share aan de maatschappij, al dan niet om reputatieschade te voorkomen (hoofdstuk 2.4).

Nederland wordt vaker gezien als flexibeler en pragmatischer in vergelijking met Duitsland als het gaat om omgangsvormen en arbeidsverhoudingen (hoofdstuk 2.5).

Zowel Nederland als Duitsland kennen over het algemeen een stabiele politieke situatie. Politieke partijen en belangengroeperingen hebben in beide landen een belangrijke invloed bij de totstandkoming van fiscale wetgeving (hoofdstuk 2.6).

In de afgelopen decennia is de invloed van het Europese fiscale recht en internationale fiscale ontwikkelingen op het nationale fiscale recht in Nederland en Duitsland groter geworden. Beide landen moeten de Europese Antibelastingontwijkingsrichtlijnen (ATAD1 en ATAD2) implementeren in wetgeving, al zal dat Duitsland waarschijnlijk minder moeite kosten. Het lijkt er namelijk op dat Duitsland een grotere stempel heeft kunnen drukken op deze Europese regelgeving, aangezien veel regels uit de richtlijn in Duitsland reeds van toepassing zijn. Ook moeten Nederland en Duitsland er rekening mee houden dat mogelijk in de toekomst de C(C)CTB zal worden geïmplementeerd. Het politieke beleid van Nederland ten aanzien van Europees recht en internationale fiscale ontwikkelingen wijkt mijns inziens enigszins af van het Duitse beleid, in die zin dat Nederland wat terughoudender reageert wat harmonisatie betreft (mogelijke mede vanwege de focus op het fiscale vestigingsklimaat). Aan de andere kant lijkt Duitsland minder voortvarend te reageren als het gaat om (voor de schatkist negatieve) beslissingen van het Europese Hof van Justitie (hoofdstuk 2.7 en 2.8).

Fiscale wetten komen in beide landen democratisch tot stand, waarbij de nodige kwaliteitseisen worden gesteld aan de wetgeving. In tegenstelling tot Nederland kan er in Duitsland wel rechterlijk getoetst worden aan de Grondwet en aan algemene rechtsbeginselen. In Nederland kan wel getoetst worden aan internationale rechtsbeginselen. Mijns inziens blijkt uit de tot op heden gewezen Nederlandse jurisprudentie over toetsing aan art. 14 EVRM en art. 26 IVBPR dat de Hoge Raad hierin echter terughoudend is (hoofdstuk 2.9).

Zowel Nederland als Duitsland is over het algemeen gezegend met een competente en betrouwbare fiscale uitvoeringsinstantie.3 Wat betreft de uitvoering van fiscale wetgeving constateer ik dat de Nederlandse Belastingdienst over het algemeen informeler, toegankelijker en pragmatischer is dan de Duitse Finanzverwaltung. Dit uit zich onder andere in het Nederlandse horizontaal toezicht traject in vergelijking met de zeitnahe Betriebsprüfung in Duitsland, in het verschil in mogelijkheden voor vooroverleg en het rulingbeleid. De in hoofdstuk 2.4.2 en 2.8 geschetste ontwikkelingen omtrent de discussie over (internationale) belastingontwijking en politieke EU-druk hebben mijns inziens wel geleid tot een aankondiging van de staatssecretaris dat het rulingbeleid wordt hervormd.4 Al met al is er mijns inziens in de laatste jaren een verharding te constateren in de relatie tussen de Nederlandse belastingplichtige (en de adviseur) met de Nederlandse Belastingdienst (hoofdstuk 2.10).

Zowel in Nederland als Duitsland hebben andere rechtsgebieden, zoals het jaarrekeningenrecht of het civiele recht, invloed op het fiscale recht (hoofdstuk 2.11).