4.4.1 Inleiding

Naast de M-BA kan de invoering van nóg een nieuwe rechtsvorm met beperkte aansprakelijkheid in overweging worden genomen: de zelfstandige met beperkte aansprakelijkheid (ZBA).1 Zoals aangegeven ben ik bij deze rechtsvorm uitgekomen in mijn zoektocht naar de mogelijkheden van een eenpersoons personenvennootschap. Alvorens aan de ZBA toe te komen, wordt het Franse voorbeeld voor deze rechtsvorm besproken, de entrepreneur individuel à responsabilité limitée (EIRL).2

De EIRL is ingevoerd in 2011. De toepasselijke regels zijn neergelegd in de Code de commerce, aangevuld met verdere regelgeving.3 De regeling is bedoeld voor kleine zelfstandige ondernemers. Het gaat om handelaren zoals winkeliers, ambachtslieden (het artisanat staat in Frankrijk in hoog aanzien), boeren, beoefenaren van een vrij beroep zoals advocaten en medisch specialisten, en alle andere zelfstandig ondernemers. Het regime van de EURL4 (vgl. onze eenpersoons-BV) wordt voor deze groep in veel gevallen als te zwaar gezien. Men heeft een regime willen creëren dat de voordelen biedt van beperkte aansprakelijkheid, met een maximum aan flexibiliteit, een minimum aan administratieve lasten en een keuzemogelijk op fiscaal gebied. De EIRL mag voor zijn onderneming kiezen voor onderwerping aan inkomstenbelasting of vennootschapsbelasting. De EIRL is geen rechtspersoon. Wel vormt het vermogen dat de ondernemer in zijn hoedanigheid van EIRL verkrijgt een afgescheiden vermogen (het EIRL-vermogen). Uitgangspunt is dat zaakschuldeisers zich uitsluitend kunnen verhalen op het EIRL-vermogen, terwijl de privéschuldeisers voor verhaal zijn aangewezen op het overige vermogen van de ondernemer. Daarnaast is er een regeling die het mogelijk maakt het EIRL-vermogen onder algemene titel over te dragen.5

In Frankrijk is de EIRL tot nog toe geen groot succes.6 In 2010 voorzag de Franse regering dat er in 2012 honderdduizend EIRL zouden staan ingeschreven. Per 31 augustus 2013 waren het er slechts 17.896, op een totaal van 1,8 miljoen zelfstandig ondernemers.7 Volgens sommigen schuilt het grootste probleem erin dat kredietinstellingen steevast eisen dat de ondernemer zich ook in privé voor het zakelijk krediet verbindt. In dergelijke gevallen is de waarde van beperkte aansprakelijkheid inderdaad beperkt. Voorts wordt de EIRL-regeling gezien als een complexe regeling.8 Daar kan mogelijk iets aan worden gedaan. Anderen menen dat vooral de rechtsonzekerheid die voortvloeit uit de wijze waarop de wettelijke regeling is vormgegeven, debet is aan het beperkte succes van de EIRL.9 Ook daar kan iets aan worden gedaan. Verder merk ik op dat de EIRL in Frankrijk geen (grote) fiscale voordelen biedt ten opzichte van de EURL,10 nu onder beide regimes gekozen kan worden voor onderwerping aan vennootschapsbelasting dan wel inkomstenbelasting.11 Een goed uitgewerkte regeling in Nederland zou dus best eens succesvoller kunnen zijn dan het Franse voorbeeld.

Hoe ziet de Franse regeling eruit? Ik geef een kort overzicht. Aan de orde komen: de inschrijving van een ondernemer als EIRL en de instelling van het doelvermogen, het functioneren van de onderneming, onbehoorlijk bestuur en faillissement, bedrijfsbeëindiging en de mogelijkheid tot overdracht van het EIRL-vermogen onder algemene titel.