4.8.1 Lammers-Aerts: feitencomplex en procesverloop bij Rechtbank en Hof

Hieronder geef ik de casus die ten grondslag ligt aan de zaak Lammers-Aerts komt weer.

De rechtbank geeft in haar vonnis van 26 maart 2003 verklaringen voor recht af inhoudende dat Lammers haar bestuurstaak zodanig onbehoorlijk heeft vervuld dat het als een belangrijke oorzaak van het faillissement is aan te merken en dat zij jegens de boedel hoofdelijk aansprakelijk is voor het bedrag van de schulden voor zover deze niet door vereffening van de overige baten kunnen worden voldaan. De rechtbank veroordeelt Lammers tot betaling van het tekort in het faillissement van Blankenhoef Participatie. Lammers gaat in hoger beroep.

Het Gerechtshof Arnhem1 gaat eerst in op de vraag of NVR bestuurder is van Blankenhoef Participatie. Het Gerechtshof oordeelt op 13 september 2005 dat NVR nimmer bestuurder van Blankenhoef Participatie is geworden. In de notariële akte (van aandelenoverdracht) was het besluit waarbij NVR tot bestuurder van Blankenhoef Participatie werd benoemd, vervat. Het Gerechtshof oordeelt dat door deze handelwijze niet voldaan was aan het bepaalde in art. 2:238 BW. Dat artikel bepaalt dat de aandeelhouders buiten vergadering hun stem schriftelijk dienen uit te brengen. Het nemen van een aandeelhoudersbesluit door vastlegging van het benoemingsbesluit in een notariële akte is slechts mogelijk indien er slechts één aandeelhouder zou zijn geweest.2 Gevolg van de constatering dat een rechtsgeldig aandeelhoudersbesluit ontbreekt, is dat NVR blijkbaar nooit (formeel) bestuurder van Blankenhoef Participatie is geweest. Vervolgens oordeelt het Gerechtshof dat Lammers niet als indirect bestuurder van Blankenhoef Participatie kan worden aangemerkt. Volgens het Gerechtshof is zij om die reden niet op grond van artt. 2:248 leden 1 en 2 jo. 2:11 BW aansprakelijk voor het faillissementstekort. Het Gerechtshof vervolgt echter met de opmerking dat door het handelen van Van Raai NVR wél aangemerkt kan worden als (mede-)beleidsbepaler van Blankenhoef Participatie. Het Gerechtshof oordeelt dat NVR via Van Raai is opgetreden als (mede-)beleidsbepaler van Blankenhoef Participatie en dat NVR op de voet van art. 2:248 lid 7 jo. lid 1 en/of lid 2 BW mogelijk aansprakelijk kan worden gehouden als ware zij bestuurder. Lammers kan als indirect (formeel) bestuurder van NVR aansprakelijk worden gehouden voor het tekort in het faillissement van Blankenhoef Participatie (zulks op grond van het bepaalde in de artt. 2:248 leden 1 en/of 2 en 7 jo. 2:11 BW). De curator heeft zijn vordering evenwel niet gebaseerd op artt. 2:248 lid 7 jo. 2:11 BW. Het Gerechtshof stelt bij tussenarrest partijen in de gelegenheid zich uit te laten over de aansprakelijkheid van Lammers op deze rechtsgrondslag.

In het eindarrest d.d. 10 januari 2006 overweegt het Gerechtshof dat Lammers – als bestuurder van Blankenhoef Holding en als (indirect) bestuurder van NVR – gefungeerd heeft als “strovrouw” van Van Raai, die via die vennootschappen het beleid van Blankenhoef Participatie bepaalde als ware hij bestuurder.3 In deze hoedanigheid gaf Van Raai feitelijk leiding aan handelingen van Blankenhoef Participatie in strijd met de (toenmalige) Wet toezicht kredietwezen. Volgens het Gerechtshof moet hij geweten hebben dat laatstgemelde vennootschap vroeg of laat niet aan haar verplichtingen zou kunnen voldoen en dat schuldeisers hierdoor zouden worden benadeeld. Deze handelingen leveren onbehoorlijk bestuur op waarvan zonder meer aannemelijk is dat dit een belangrijke oorzaak is van het faillissement van Blankenhoef Participatie. Dat sprake is geweest van onbehoorlijk bestuur blijkt ook uit de betreffende strafrechtelijke veroordelingen van betrokkenen. NVR is als (mede-)beleidsbepaler van Blankenhoef Participatie op grond van art. 2:248 leden 1 en 7 BW jegens de boedel aansprakelijk voor de schulden voor zover deze niet door vereffening van de overige baten kunnen worden voldaan. Op grond van art. 2:11 BW rust deze aansprakelijkheid tevens hoofdelijk op Lammers nu zij ten tijde van het ontstaan van de aansprakelijkheid via Blankenhoef Holding bestuurder was van NVR.

Het Gerechtshof veroordeelt Lammers tot betaling van EUR 1.000.000 aan de curator ter zake van haar hoofdelijke aansprakelijkheid en tot terugbetaling van ruim EUR 22.000 wegens onverschuldigde betaling. Naar het oordeel van het Hof heeft Lammers onvoldoende gemotiveerd betwist dat NVR via Van Raai feitelijk heeft gehandeld als (mede-)beleidsbepaler van Blankenhoef Participatie.4 Lammers betoogt in cassatie – onder verwijzing naar het Montedison-arrest – dat indien een rechtspersoon op grond van art. 2:248 lid 7 BW als (mede-)beleidsbepaler voor (nader omschreven) schulden aansprakelijk is, geen “doorbraak” van aansprakelijkheid plaatsvindt op grond van art. 2:11 BW naar de bestuurder van die rechtspersoon.