2.4.1 Inleiding

148. Bij de vestiging van beperkte rechten kan gebruik worden gemaakt van gestandaardiseerde voorwaarden om de inhoud van het beperkte recht vorm te geven. De standaard voorwaarden dienen als model voor de uit te geven beperkte rechten.1 Grote erfverpachters, zoals gemeenten, hoogheemraadschappen en institutionele beleggers, maken bijvoorbeeld gebruik van gestandaardiseerde erfpachtvoorwaarden om de inhoud van het erfpachtrecht vorm te geven.2 Ook banken maken veelal gebruik van standaard modelhypotheekakten.3 Deze voorwaarden kunnen met het oog op het concrete geval worden aangevuld met bijzondere voorwaarden of van bepaalde algemene voorwaarden kan in de vestigingsakte worden afgeweken.

149. Gestandaardiseerde voorwaarden die (mede) de inhoud van een beperkt recht bepalen, moeten worden aangemerkt als algemene voorwaarden in de zin van afd. 6.5.3 BW.4 Via afd. 6.5.3 BW zijn algemene voorwaarden onder omstandigheden vernietigbaar. De vernietiging van een (goederenrechtelijke) voorwaarde via afd. 6.5.3 BW is een wijziging van de inhoud van het beperkte recht. Op deze manier kan de inhoud verminderen, omdat een specifieke voorwaarde wordt geschrapt. Een beding in algemene voorwaarden kan buitengerechtelijk vernietigd worden, maar de vernietigbaarheid zal veelal in een procedure ter sprake komen (vgl. art. 3:49 BW).5 Ik bespreek de vernietiging van algemene voorwaarden daarom als wijzigingsgrondslag in dit hoofdstuk waarin een wijziging door de rechter centraal staat.

150. In deze paragraaf geef ik weer op welke wijze de algemene voorwaardenregeling van afd. 6.5.3 BW van toepassing is als bij de vestiging van beperkte rechten gebruik wordt gemaakt van algemene voorwaarden. Afd. 6.5.3 BW vertoont gelijkenissen met het in 1976 in Duitsland ingevoerde Gesetz zur Regelung des Rechts der Allgemeinen Geschäftsbedingungen (AGBG).6 In 2002 is die regeling opgenomen in §305-310 BGB.7 Ook naar Duits recht is de regeling betreffende algemene voorwaarden in §305-310 BGB van toepassing in het goederenrecht.8 Naar Duits recht zijn bedingen in algemene voorwaarden onder omstandigheden ingevolge §307 e.v. BGB unwirksam.

151. De opzet van deze paragraaf is als volgt. In paragraaf 2.4.2 bespreek ik (het toepassingsbereik van) afd. 6.5.3 BW. In paragraaf 2.4.3 komt (het toepassingsbereik van) richtlijn 93/13/EEG betreffende oneerlijke bedingen in consumentenovereenkomsten aan bod. In paragraaf 2.4.4 bespreek ik de samenloop van afd. 6.5.3 BW met andere regelingen. In paragraaf 2.4.5 staat de gebondenheid aan algemene voorwaarden centraal. In paragraaf 2.4.6 bespreek ik de vernietigingsgronden en besteed ik bijzondere aandacht aan de werking van de vernietigingsgronden in geval van overdracht en een verandering van hoedanigheid. Ik sluit af met een conclusie in paragraaf 2.4.7.