8.8.1 Inleiding

Art. 1 Pensioenwet definieert een waardeoverdracht als: iedere handeling waarbij de waarde van opgebouwde pensioenaanspraken of pensioenrechten wordt aangewend ten behoeve van (1) andere pensioenaanspraken of pensioenrechten bij dezelfde of een andere pensioenuitvoerder; of (2) dezelfde pensioenaanspraken of pensioenrechten bij een andere pensioenuitvoerder. Heemskerk1 vat dat mooi samen: “Te eenvoudig uitgedrukt, is waardeoverdracht het overhevelen van de waarde van opgebouwd pensioen van de ene pensioenuitvoerder naar dezelfde of een andere pensioenuitvoerder.” Of zoals Gerlach het zegt: “Feitelijk worden de aanspraken of rechten dus niet overgedragen, maar de financiële middelen om nieuwe aanspraken of rechten te verkrijgen.”2 De mogelijke vormen van waardeoverdracht zijn geregeld in de Pensioenwet.3 Waardeoverdracht is dus alleen mogelijk in de in de wet geregelde gevallen.4

Zo bevat bijvoorbeeld art. 83 Pensioenwet een opsomming van de specifieke situaties waarin een werkgever de pensioenuitvoerder kan verzoeken om mee te werken aan collectieve waardeoverdracht. Eén van de vermelde situaties is de situatie waarin de uitvoeringsovereenkomst met een pensioenuitvoerder is beëindigd en de werkgever een uitvoeringsovereenkomst met een andere pensioenuitvoerder heeft gesloten. De pensioenuitvoerder is op grond van art. 83 Pensioenwet bevoegd mee te werken aan die collectieve waardeoverdracht.5Art. 84 Pensioenwet beschrijft de verplichting tot collectieve waardeoverdracht bij liquidatie van de pensioenuitvoerder.6

Niet alleen ondernemingspensioenfondsen en bedrijfstakpensioenfondsen zijn pensioenuitvoerder in de zin van de Pensioenwet maar ook verzekeraars kunnen die rol hebben.7 De collectieve waardeoverdracht waarbij een levensverzekeraar de opgebouwde waarde van pensioenaanspraken en/of pensioenrechten overdraagt aan een andere levensverzekeraar lijkt op het eerste gezicht op een overdracht van een levensverzekeringsportefeuille zoals hiervoor besproken, maar is dat toch niet. Bij een collectieve waardeoverdracht wordt immers alleen “opgebouwde waarde” overgedragen. De Wft-regeling met betrekking tot portefeuilleoverdracht8 is dan ook niet van toepassing.

Hierna bespreek ik wat er juridisch gebeurt bij een collectieve waardeoverdracht in de zin van art. 83 Pensioenwet. Daarna bespreek ik welke rechten deelnemers e.a. daarbij hebben en filosofeer ik over de vraag waarom die rechten zo verschillen van de rechten van een polishouder op grond van de Wft in het geval van de overdracht van een levensverzekeringsportefeuille. Gelet op de onderzoeksvraag9 van dit proefschrift is dat immers een interessante vraag. Vervolgens bespreek ik ook welke rechten deelnemers e.a. hebben bij een collectieve waardeoverdracht in de zin van art. 84 Pensioenwet.

Ik sta ook stil bij de verplichte informatievoorziening aan deelnemers e.a. in het geval van een collectieve waardeoverdracht in de zin van art. 83 en 84 Pensioenwet. Er is namelijk ook een groot verschil tussen de desbetreffende verplichtingen op grond van de Pensioenwet en de verplichtingen ten aanzien van het informeren van polishouders over een overdracht van een levensverzekeringsportefeuille op grond van de Wft.