I.II.C Wetenschappelijk belang

Met het praktische belang treedt ook het wetenschappelijk belang op de voorgrond. De goederenrechtelijke legitieme portie hield lange tijd de deur voor flexibele testamenten gesloten. Met de komst van een nieuw Boek 4 BW is daar, zoals ik hiervoor al aanstipte, verandering in gekomen. De testeervrijheid van erflater neemt thans in het erfrecht een vooraanstaande positie in en dient als centraal erfrechtelijk beginsel in het algemeen te worden geëerbiedigd. Het individuele karakter van eigendom brengt mee dat het erflaters wil is die de scepter zwaait indien hij over zijn vermogen wenst te beschikken ter zake des doods.1 Slechts zwaarder wegende belangen (zoals het belang van de langstlevende echtgenoot om ongestoord verder te kunnen leven, maar ook het algemeen belang en zijn maatstaf ‘strijd met de goede zeden of de openbare orde’) kunnen hem deze macht in bepaalde gevallen ontnemen, in die zin dat erflater in zijn testeervrijheid wordt beperkt.

De hamvraag van dit onderzoek, te weten ‘waar liggen de grenzen van delegatie in het erfrecht?’, is in wezen een vraag naar de grenzen van de testeervrijheid. Grenzen die ten opzichte van het oude erfrecht zijn gemoderniseerd en passen bij de huidige maatschappij.2 De testeervrijheid van vandaag de dag is niet de testeervrijheid van vóór 1 januari 2003. Met de verander(en)de maatschappelijke behoeften rijst de vraag hoever de testeervrijheid tegenwoordig dan reikt. Staat zij het toe dat een erflater bij uiterste wil bepaalt dat een ander in zijn plaats over zijn eigendom beslist?3 Of pleit een zwaarder wegend algemeen belang dan wel erflaters eigen belang hiertegen en behoort een dergelijke uitoefening van de testeervrijheid door middel van een delegatieverbod aan erflater te worden ontnomen?

Essentiële vragen voor de toekomst van het erfrecht. Vragen waaraan op wetenschappelijk gebied nog weinig aandacht is besteed. De erfrechtelijke literatuur heeft nauwelijks oog voor de delegatieproblematiek. Terwijl, met de sinds 1 januari 2003 geopende deur voor flexibele uiterste wilsbeschikkingen, voor haar juist een mooie ophelderende taak is weggelegd.