8.6.c Werklast en fasering

Snijders en Van Koppen wezen erop dat een verlofstelsel alleen voor verlichting van werklast zorgt als de rechter zeer streng is in het selecteren van beroepen, omdat de capaciteit die wordt gebruikt voor verloftoetsing ten koste gaat van de capaciteit die kan worden besteed aan de reguliere behandeling en beoordeling van beroepen.1

Het verlofstelsel in hoger beroep is illustratief voor dit bezwaar. In de gevallen waarin in hoger beroep wél verlof is verleend, is namelijk problematisch dat de verlofrechter in sommige zaken omwille van de eis van onpartijdigheid niet mag deelnemen aan het op toelating volgende onderzoek ter terechtzitting.2 Daar komt bij dat in het appointeringsproces niet altijd rekening wordt gehouden met de rol die de verlofrechter reeds in die zaak heeft gespeeld. Dat heeft tot gevolg dat in een deel van de doorgelaten verlofzaken niet één of drie, maar twee of vier raadsheren zich met de zaak bezighouden: eerst de verlofvoorzitter, vervolgens een enkel- of meervoudige kamer met andere raadsheren. Ten opzichte van hoger beroep zonder verlofstelsel vindt hierdoor juist werkverzwaring plaats.3 Zelfs als de verlofvoorzitter deelneemt aan het latere zittingsonderzoek, levert dat meer werk op dan wanneer deze rechter alleen aan de laatste beoordeling zou deelnemen. Dat geldt vooral indien de tweede beoordeling inhoudelijk afwijkt, bijvoorbeeld omdat ter zitting nieuwe feiten of verweren naar voren zijn gebracht of de tenlastelegging in hoger beroep is gewijzigd.

Omdat het verlofstelsel in hoger beroep dus is vormgegeven als een dwingend tweefasenproces – eerst verlofbeoordeling, dan eventueel ook reguliere behandeling – kan de totale werklast in hoger beroep toenemen. Pas als rigoureus verlof wordt geweigerd, wordt de aanvullende belasting in gevallen waarin wél verlof wordt verleend voldoende gecompenseerd. Meer algemeen geformuleerd zal een verlofstelsel waarin de verlofprocedure sterk is afgescheiden van de reguliere procedure de totale werklast juist kunnen verzwaren. De bewerkelijkheid per zaak van verlofweigering is weliswaar laag, maar na verlofverlening kan de bewerkelijkheid per zaak toenemen. Dit geldt nadrukkelijk ook voor verlofstelsels waarin de verlofbeoordeling primair is opgedragen aan de iudex a quo of een onafhankelijke commissie en tegen de beslissingen van deze organen weer beroep openstaat. In cassatie geldt dit nadeel wellicht ook indien het parket afziet van een conclusie of volstaat met zeer korte overwegingen.4