6.3.5.1 Schoolexamen

Het bevoegd gezag bepaalt wanneer het schoolexamen aanvangt, het schoolexamen kan dan ook al voor het laatste schooljaar beginnen.1 Van oudsher dient de leerling eerst het schoolexamen af te leggen alvorens deel te mogen nemen aan het centraal examen.2 De ruimte van het bevoegd gezag om het schoolexamen vorm te geven wordt begrensd door het examenreglement. Binnen de voorschriften van het examenreglement heeft het bevoegd gezag evenwel de ruimte om zelf het schoolexamen in te richten. Het schoolexamen bestaat doorgaans uit een reeks van toetsen die in de laatste schooljaren van het voortgezet onderwijs worden afgenomen.

Sinds de invoering van de profielen maakt het profielwerkstuk onderdeel uit van het schoolexamen.3 Het profielwerkstuk omvat bij havo en vwo een of meer vakken en heeft in het vmbo het profielwerkstuk betrekking op een thema uit het profiel van de leerling. Het profielwerkstuk bestaat uit een werkstuk of presentatie, waarin op geïntegreerde wijze kennis, inzicht en vaardigheden aan de orde komen die van betekenis zijn in het desbetreffende profiel.

In het Uitvoeringsbesluit WVO 2020 is bepaald dat het schoolexamen de vorm heeft van een examendossier.4 Hierin worden de resultaten van de leerling voor de verschillende toetsen van het schoolexamen gedocumenteerd door het bevoegd gezag. Het gehele examendossier vormt het schoolexamen. Hiermee heeft de wetgever geprobeerd uit te drukken dat het schoolexamen een samenhangend geheel is en niet bestaat uit losse toetsen.5 De vorm waarin het examendossier wordt gegoten wordt overgelaten aan het bevoegd gezag. De wetgever stelde in 1997 dat er over het eindexamendossier geen nadere voorschriften hoeven te worden gesteld omdat het examendossier zich geleidelijk zou moeten ontwikkelen.

De inhoud van het schoolexamen en de wijze waarop het schoolexamen wordt afgenomen wordt door het bevoegd gezag vastgelegd in het programma van toetsing en afsluiting (Pta). Het Pta is in het voortgezet onderwijs6 ingevoerd in navolging van een deel van het middelbaar beroepsonderwijs.7In het Pta wordt onder andere beschreven op welke wijze het examenprogramma wordt getoetst, hoe de examenstof verdeeld wordt over de toetsen en de wijze waarop de leerlingen getoetst worden.8 Daarnaast wordt in het Pta beschreven hoe de cijfers van de verschillende toetsen worden gecombineerd tot het cijfer van het schoolexamen. Het Pta wordt jaarlijks opnieuw vastgesteld.9 Met de invoering van het Pta werd beoogd het schoolexamen te dereguleren en los te weken van formele regels.10

Naast het Pta stelt het bevoegd gezag ook een examenreglement vast. Het examenreglement wordt voor onbepaalde tijd vastgesteld door het bevoegd gezag.11 In het examenreglement worden regels van voornamelijk procedurele en organisatorische aard gesteld, zoals de organisatie van het examen, de gang van zaken tijdens het eindexamen en regels in het geval van onregelmatigheden.