2.2.2.2 Krachtenbundeling gericht op zeggenschap

Aandeelhouders kunnen hun krachten bundelen met het oog op gebruikmaking van aandeelhoudersrechten die slechts toekomen aan (groepen) aandeelhouders met een bepaald minimumbelang.1 Gedacht kan worden aan: het recht om een algemene vergadering bijeen te roepen (10% van het geplaatst kapitaal; art. 2:110 BW), het agenderingsrecht (3% van het geplaatst kapitaal; art. 2:114a lid 1 BW2) en het enquêterecht (1% van het geplaatst kapitaal of een belang met een beurswaarde van € 10 miljoen; art. 2:346 lid 1 sub c BW3). Voor al deze drempelwaarden geldt immers dat daaraan “alleen of gezamenlijk”4 kan worden voldaan.

Vaak zullen aandeelhouders samenwerken om hun invloed op de besluitvorming in de vennootschap te vergroten. Onderdeel van de afspraak kan zijn om voor of tegen5 een bepaald besluit te stemmen. Door onderling afspraken te maken over de uitoefening van het stemrecht, bijvoorbeeld in de vorm van een stemovereenkomst (§ 2.3.2), zijn zij eerder in staat om de besluitvorming te beïnvloeden (het zogenaamde leverage effect6 ).7 De alternatieve weg om de zeggenschap te vergroten, het uitbreiden van de bestaande deelneming door middel van aankopen, kan om verschillende redenen onaantrekkelijk zijn. Zo kunnen de kosten voor uitbreiding van het belang tot het gewenste invloedniveau te hoog zijn. Dit wordt versterkt doordat het opbouwen van een controlerend belang zelden mogelijk is zonder nadeel te ondervinden van een oplopende beurskoers.8 Een ander voorbeeld is het gezamenlijk afdwingen van betere voorwaarden voor een voorgenomen aandelenuitgifte.9

Er zijn ook voorbeelden van samenwerking door aandeelhouders die erop is gericht om bepaalde beperkingen aan de bevoegdheden van aandeelhouders op te heffen. Hierbij kan onder andere worden gedacht aan een gezamenlijke lobby om beschermingsconstructies te slechten10 of om een bepaalde machtsverhouding te corrigeren. Bij dat laatste kan bijvoorbeeld worden gedacht aan de situatie dat een aandeelhouder of een derde bereid is een noodlijdende vennootschap te financieren als de zittende grootaandeelhouder een deel van zijn macht op geeft. Een van de mogelijkheden daartoe is het sluiten van een stemovereenkomst met daarin opgenomen een clausule dat besluiten in de voorvergadering slechts kunnen worden genomen met de instemming van de financier.11

Ten slotte is nog een interessante categorie de samenwerking die ertoe strekt bepaalde stakeholders te ontzien. Hierbij kan worden gedacht aan afspraken tussen enkele grootaandeelhouders om in het kader van een openbaar bod een lagere prijs te accepteren om zo minderheidsaandeelhouders een exit-premie te bieden.12 Vaker voorkomend zijn afspraken tussen grootaandeelhouders om minderheidsaandeelhouders die ertoe strekken minderheidsaandeelhouders comfort te bieden dat zij niet in een nadelige positie zullen komen, bijvoorbeeld in de vorm van de benoeming van een of meer onafhankelijke commissarissen na een openbaar bod.